Keş

Keş, Çinlilerin Shi (史) dediği Soğd kentidir.^[1] Semerkant’ın güneyinde, Kaşka Derya vadisinde yer alır. Dağlardan aşıp Demir Kapı’ya ve Toharistan’a giden yolun eteğindeydi.^[2] Bugünkü Şehrisebz kenti onunla özdeşleştirilir.^[1]

Konum

Sui Shu başkenti Dumo Irmağı’nın on li güneyine, eski Kangju topraklarına koyar.^[3] Kang’ın, yani Semerkant’ın 240 li güneyinde, Toharistan’ın 500 li kuzeyindeydi.^[3] Nasebo 200 li batıda, Mi 200 li kuzeydoğudaydı.^[3] Xin Tang Shu aynı yönleri başka uzaklıklarla verir. Nasebo’yu 150 li batıya, Mi’yi 200 li kuzeye, Toharistan’ı 400 li güneye koyar.^[4] Tang Huiyao ülkeyi Dumo’nun kuzey yakasının yanına, Kang ile aynı bölgeye yerleştirir.^[5] Kaynaklar kentin ırmağın hangi yakasında durduğunda ayrılır.^[6]

Xuanzang ülkenin çevresini 1.400 ya da 1.500 li verir. Toprağı ve gelenekleri Semerkant’ınkilerdi.^[7] Kentten bir yol iki yüz li güneybatıya, dağlara giderdi. Güneydoğuya doğru üç yüz li’lik bir dağ yolu Demir Kapı’ya çıkardı.^[7] Xin Tang Shu geçidi anlatır. İki yanda demir renkli dik kayalıklar dururdu ve bir bariyer geçidi kapatıp iki ülkeyi ayırırdı.^[4]

Ülke ve halkı

Sui Shu kente iki li kare bir sur ve bin kadar silahlı adam verir. Geleneklerin Kang’ınkilerle aynı olduğunu söyler.^[3] Kralın soyadı Zhaowu, lakabı Dizhe’ydi. Sui Shu onu Kang kraliyet evinin bir kolu sayar.^[3]

Xin Tang Shu ülkenin beş yüz kenti olduğunu söyler. Sui’nin Daye yıllarında, 605 ile 618 arasında, Dizhe Çin’e ilk kez bir elçilik gönderdi.^[4] O sırada bölgenin en güçlü hükümdarıydı ve birkaç bin li’lik bir toprak üzerinde yeni bir kent, Qishi’yi kurmuştu.^[4] Tang Huiyao, ülkenin Sui’den beri güçlendiğini söyler. Yeni Qishi kentinin yirmi binden fazla haneli olduğunu ekler.^[5]

Xin Tang Shu kentin tapınağını anlatır. Orada her kurban bin koyunluktu ve ordu yola çıkmadan önce orada dua ederdi.^[4] Tang Huiyao, halkın sığır ve koyun başları kurban ettiğini söyler.^[5]

Xuanzang Suyab’dan Keş’e kadar bütün ülkeden Suli, Soğdluların ülkesi olarak söz eder. Halkı, diyor, kazançla geçinirdi. Toprağı işleyenlerle kazanç peşinde koşanlar yaklaşık eşit sayıdaydı.^[7]^[8] Çin’deki Soğdlulardan Shi soyadını taşıyanlar bu adı kentten almıştı.^[1]

Göktürklerin ve Tang’ın egemenliğinde

Xin Tang Shu, Suyab’ın batısındaki onlarca kentin her birinin kendi beyi olduğunu ve Göktürklere tabi bulunduğunu söyler. Suyab’dan Keş’e kadar halkın keçe, yün ve post giydiğini ekler.^[4]

642’de Shi beyi Tang sarayına mal gönderdi.^[9] 658’de Tang ülkeyi Qusha eyaleti, kralını da eyalet valisi yaptı.^[9] 727’de kral dansçı kadınlar ve bir pars gönderdi, Tianbao yıllarında saray ülkenin adını Laiwei Krallığı yaptı.^[9]