- 400
- 500
- 600
- 700
- 800
- 900
- Rouran 400–554
- Birinci Göktürk 552–630
- Tang 630–682
- İkinci Göktürk 682–744
- Uygur 744–840
- Kırgız 840–924
- Hunlar 370–469
- Batı Göktürk 552–659
- Türgiş 699–766
- Karluk 766–800
- Hazar 650–969
Yukarı İndus üzerindeki Soğdlu yolcular adlarını kayaya kazıdı. Tanrı Dağları’nın kuzeyindeki ardılları da aynısını yaptı: Talas nehrinin sağ kıyı kollarının Kırgız Alatau’nun güney yamaçlarındaki boğazlarında, Terek-saj ve Kulan-saj’da.[1] Dil Soğdcadır, yazı geç Soğd el yazısına yakındır. Ama adlar Türk adlarıdır.[2] Bu tür yazıtlardan azı bilinir. Bazıları son Sasani kralı III. Yazdgird’in takvimiyle tarihlenir. Onuncu yüzyılın başından on birinci yüzyılın başına uzanırlar. En sonuncusu 1026 Şubat ya da Mart ayında yazıldı.[1]
Vadide başka yazılarla yazılmış metinler de vardır, bunların arasında runik yazı sayılır. Runik taşların kendi maddesi vardır: Talas ve Tanrı Dağları runik yazıtları. Talas bölgesinde runik yazıtların yanı sıra Soğd, Eski Uygur, Süryani, Arap ve Tibet yazısıyla yazılmış yazıtlar da bilinir.[3] Vadinin ilk runik taşı 1896’da Talas kasabasının güneydoğusundaki Kırk-Kazık köyü yakınında bulundu. 1898’de başka taşlar izledi.[4] Kırgızistan’ın bütününde otuzdan fazla runik yazıt bilinir.[5] İki yazı türü tek bir metinde buluşur. Talas Ala-Too’daki Kuru-Bakayır geçidinde 1981’de bulunan bir runik yazıt şarga diye çevriyazılır.[6] Bu, “aslan” anlamındaki Soğdca sarg sözcüğü olabilir.[6]
Notlar
Kaynaklar
Literatür
- Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)
- Çetin Cumaguloviç Cumagulov, Vilhelm Thomsen'in Çalışmaları ve Kırgızistan'da Bulunan Göktürk Yazıtları (1993)
- Çumagulov, Çetin, Göktürk Harfli Yazıtların Kırgızistan’daki Araştırılması, Muhafazası ve Bugünkü Durumu (2000)
Bu maddeyi kaynak göster
Yavuz, Emre-E. “Sogdian inscriptions of the Talas valley.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/talas-sogdian-inscriptions/
Son güncelleme: 8 Kasım 2026
