Taspar Göktürklerin kağanı olunca, hanedanından iki prensi kendisine bağlı küçük kağan olarak atadı.[1] Yeğeni İşbara, yani Çin tarihlerinin Shetu dediği kişi, Erfu Kağan unvanını ve doğunun komutasını aldı.[1] Küçük kardeşi Rudan Kağan’ın bir oğlu ise Buli Kağan unvanını aldı ve batıda yaşadı.[1] Zizhi tongjian atamayı, Mukan’ın ölüm yılı olan 572’nin altında kaydeder.[2]

Arka plan

Mukan yirmi yıl hüküm sürdü. Ölünce, Çinlilerin Daluobian dediği oğlu Apa’yı atladı ve küçük kardeşini tahta çıkardı. Bu kardeş Taspar Kağan oldu.[1] Zhou Shu, devletin Mukan’ın zamanından beri zenginleşip güçlendiğini söyler. Devlet, Çin’e hükmetmeyi aklına koymuştu.[3] Taspar’ın emrinde birkaç yüz bin okçu vardı. Zhou ile Qi, onunla evlilik bağı kurmak için yarıştı ve ona hizmet etmek için hazinelerini boşalttı.[1]

572'de Asya haritası: Taspar Kağan yönetiminde Göktürk Kağanlığı, doğuda Erfu Kağan olarak İşbara ve batıda Börü Kağan, tabi Tarim Havzası, Çin'de Kuzey Zhou, Kuzey Qi ve Chen, bir de Sasani İranı
572: Taspar, Mukan'ın yerine geçer ve kendine bağlı iki küçük kağan atar: yeğeni İşbara'yı Erfu Kağan olarak doğuya, Rudan Kağan'ın oğlu Börü Kağan'ı batıya. Harita yalnızca adlarını verir. Modern harita, kağanlığın sınırları yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

İki küçük kağan

Tongdian her iki unvanı bir notta açıklar: Erfu ve Buli küçük kağandı.[4] Ayrıca İşbara’nın Issık Kağan’ın oğlu olduğunu ekler. Issık ölüm döşeğinde İşbara’yı atlayıp Mukan’ı seçmişti.[4] Bazı araştırmacılar doğudaki unvanı Niver olarak okur. Batıdaki unvanı ise Türkçe böri, “kurt” olarak okur.[5]

Batıdaki kağanın kimliği daha belirsizdir. Sui Shu, Tongdian ve Zizhi tongjian onu Rudan Kağan’ın oğlu yapar.[6] Bei Shi’de “oğul” sözcüğü yoktur ve Rudan Kağan’ın kendisini Buli Kağan yapar.[7] Sui Shu’nun modern bir çevirisi bu farkı not eder.[8] Tongdian babanın adını Rudan yerine Danou yazar.[4] Sui Shu, Buli Kağan’a kişi adı vermez. Kağan, onun anlatısında bir daha görünmez.[1]

Bazı araştırmacılar atamayı Taspar’ın saltanatının ilk yılına koyar.[9] Atamayı, imparatorluğun büyüklüğünün zorladığı bir hiyerarşi değişikliği olarak yorumlar. Kağanın artık adına hareket edebilecek vekilleri vardı ve iktidar Aşinaların kademelerinden aşağıya geçiyordu.[9]

Sonuçlar

Taspar on yıl hüküm sürdü.[1] Öldüğünde doğudaki küçük kağan, halefiyeti belirledi. İşbara, Apa seçilirse kurultaya savaş açacağını söyleyerek tehdit etti. Sonra tahta kendisi çıktı. Zizhi tongjian onun tahta çıkışını 581 altında kaydeder.[10] Taht krizi, 572 atamasından doğdu.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  2. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 171
  3. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  4. ^ a b c Tongdian, juan 197
  5. ^ Golden 1992, p. 148
  6. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Tongdian, juan 197; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 171
  7. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  8. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 65
  9. ^ a b Yavuz 2025, p. 305
  10. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 175

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler4

Kişiler
Börü Khan · Rudan Khan
Kurumlar ve Unvanlar
Great Khan · The Western and Southern Khans

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Taspar's Appointment of the Lesser Khans (572).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/taspars-lesser-khans-572/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026