Si Yabgu Kağan

Si Yabgu Kağan, Tong Yabgu’nun oğluydu. Babasının öldürülmesinden sonra batı Göktürklerinin kağanı oldu. Önce katilin yanında, sonra 632’ye kadar yalnız başına hüküm sürdü.^[1] Çin tarihleri onu üç şeyle anar: katile karşı savaşı, Xueyantuo’ya yenilgisi ve tahtını kaybettiren sertliği.^[2]

Tahta çıkış

Tahta çıkmadan önce Dieli Tegin’di.^[2] Babası öldürülünce katil Bağatur Kağan’dan kaçıp Kangju’ya gitti.^[3] Nuşibi boyları kağanlık unvanını Nişu Bağa Şad’a önermişti. Nişu bunu kabul etmedi.^[4] Nişu, Dieli’yi Kangju’dan getirdi ve onu Yipi Boluo Si Yabgu Kağan olarak yükseltti.^[3] Zizhi tongjian bunu, cinayetle birlikte, 628’in sonuna kaydeder.^[5]

Xin Tang Shu, onun ile Bağatur’un ülkeyi aralarında paylaştığını söyler.^[6] Durmaksızın savaştılar. İkisi de Tang’dan bir prenses istedi ve imparator Taizong reddetti.^[3] Batı Göktürklerine hizmet etmiş olan Batı Bölgeleri devletleri ve Tiele onlardan ayrıldı.^[3] Si Yabgu eski hükümdarın oğluydu ve halkı kazandı. Bağatur’un birçok beyi ona geçti.^[3] Bağatur’a saldırıp onu Altay’a sürdü ve orada Nişu onu öldürdü.^[3] Boylar bunun üzerine Si Yabgu’yu büyük kağan olarak yükseltti. Zizhi tongjian onun zaferini 630’un sonuna kaydeder.^[5]

Saltanatı ve çöküşü

Büyük kağan olarak Tiele’ye karşı kuzeye büyük bir ordu gönderdi. Xueyantuo ordusunu karşıladı ve onu yendi.^[7] Jiu Tang Shu onu kuşkucu ve sert bulur. İftiraya çabuk inandığını ve komuta yeteneğinden yoksun olduğunu söyler.^[8] Küçük kağan Yili ona herkesten iyi hizmet etmişti. Si Yabgu onu bütün boyuyla birlikte öldürttü.^[7] Tarihler üç neden verir. Jiu Tang Shu, Yili’nin suçsuz olduğunu söyler. Xin Tang Shu, Si Yabgu’nun iftiraya kulak verdiğini söyler. Zizhi tongjian ise Yili’nin kendi boyundan olmadığını belirtir.^[7] Beyleri dehşete kapıldı.^[8]

Nişu’dan korktu ve onu gizlice öldürmeyi tasarladı. Nişu Karaşar’a kaçtı.^[2] Bunun üzerine bir tarkan, Nuşibi’nin beyleriyle Si Yabgu’ya karşı komplo kurdu. Jiu Tang Shu bu adama Mobei, Zizhi tongjian Shebei der.^[9] Si Yabgu hafif süvarilerle Kangju’ya kaçtı ve orada kısa süre sonra öldü.^[9] Xin Tang Shu kederden öldüğünü söyler.^[6] Zizhi tongjian kaçışını 632’ye kaydeder.^[10] Halk Nişu’yu Karaşar’dan getirdi ve onu kağan yaptı.^[9]

Xuanzang’ın kaydında

Hacı Xuanzang’ın Batı Bölgeleri Kaydı farklı bir son anlatır.^[11] Kayda göre Belh’te, Göktürklerin Yabgu Kağanı’nın oğlu Si Yabgu Kağan, kısa süre önce bütün boylarını ve askerlerini çıkarmıştı. Hazinelerini ele geçirmek için şehir dışındaki Yeni Manastır’a yürümüştü.^[11] Manastırdan çok uzak olmayan bir yerde ordugâh kurdu.^[11] Gece rüyasında tanrı Vaisravana ona, manastırı yıkmaya cüret edecek hangi gücü olduğunu sordu. Rüyada tanrı onu uzun bir teberle deşti.^[11] Kalbinde acıyla uyandı ve telafi için aceleyle rahipleri çağırttı. Haberciler dönmeden öldü.^[11] Bazı araştırmacılar iki anlatıyı birleştirir ve onun Belh’i kuşatırken öldüğünü söyler.^[12] Aynı pasaj Si Yabgu’yu Yabgu Kağan’ın oğlu yapar. Xuanzang’ın Suyab yakınında gördüğü kağanın Tong Yabgu olduğu görüşü bu pasaja dayanır.^[13]

Adı

乙毗缽羅肆葉護可汗ÇinceJiu Tangshu 194
肆葉護可汗ÇinceRecord of the Western Regions 1
咥力特勒ÇinceJiu Tangshu 194

Unvanı Jiu Tang Shu’da, Tongdian’da, Xin Tang Shu’da ve Zizhi tongjian’da 乙毗缽羅肆葉護可汗, Yipi Boluo Si Yabgu Kağan’dır.^[14] Cefu yuangui Yipi Shaboluo Si Yabgu Kağan yazar.^[15] Bunun içindeki 葉護, babasının adındaki gibi yabgu unvanıdır.^[16] Prenslik adı Dieli Tegin, Jiu Tang Shu’da 咥力特勒, Tongdian’da 咥利特勤 diye yazılır.^[4]