Bağa Kağan

Bağa, İşbara’nın kardeşi ve Issık’ın oğluydu. Kağanlığın küçük kağanlarından biriydi ve iç savaş yıllarında, 587’den 588’e kadar, onun doğudaki kağanı oldu.^[1] 582’de İşbara, Apa ve Tarduş ile birlikte Çin’e girdi. Tarduş çekildikten sonra cepheyi kardeşiyle birlikte tuttu. Sui, Haziran 583’te orduyu Baidao yakınlarında kırdı. Çinli ajanlar bunun ardından Bağa’yı bile kağana karşı kışkırttı. Savaşı çıkaran dört prens arasında, bir görüşe göre, kardeş katlinden ve ihanetten uzak en onurlu sonu o buldu. Sonun kendisi ise tartışmalıdır.

587–588: İşbara ölür, doğuda yerine Bağa geçer. Bağa batıya yürür ve Apa'yı canlı yakalar, Apa'nın taraftarlarının başına Niri geçer. 588'de Bağa ölür ve yerine Tulan geçer, batı ise o sırada İran'la savaştadır. Modern harita, yollar çizilmiştir, kağanlık içindeki bölünmeler yaklaşıktır.

Doğu Göktürklerinin kağanı (587–588)

İşbara 587’de öldü.^[1] Oğlu Yongyulü’yü, yani sonraki Tulan’ı, zayıf karakterli bulmuştu. Yerine, o sırada yabgu olan kardeşinin geçmesini buyurmuştu.^[1] Yongyulü amcasını getirmek için elçiler gönderdi. İkisi tahtı beş altı kez birbirine bıraktı. Sonunda Bağa tahtı Yehu Kağan olarak aldı ve Yongyulü’yü kendi yabgusu yaptı.^[1] Tahta çıktığını Sui sarayına bildirdi. İmparator ona davullar, borular ve sancaklar gönderdi.^[1] Sui Shu onu uzun çeneli ve kambur sırtlı, kaşları ve gözleri geniş aralıklı, cesur ve becerikli biri olarak tarif eder.^[1]

Sui sancaklarıyla batıya, Apa’nın üzerine yürüdü. Apa’nın adamları sancakları, Sui birliklerinin Bağa’nın yanında olduğunun işareti saydı. Kalabalıklar hâlinde onun tarafına geçtiler ve Bağa, Apa’yı canlı yakaladı.^[1] İmparatora tutsağın yaşayıp yaşamayacağını sordu. İmparator tutsağı bağışladı.^[1] Bağa daha sonra batıya ikinci bir sefere çıktı. Serseri bir ok onu öldürdü. Halkı Yongyulü’yü Tulan Kağan olarak tahta çıkardı.^[1] Sui Shu ölümü için bir yıl vermez.^[1]

588 savaşı

Bir anlatıya göre Bağa, büyük bir Göktürk ve Hun ordusunu 588’de Ceyhun’un ötesine, İran’a geçirdi. Küçük bir kağandı ve kağanlığın felaket hâlindeki durumu, belki de kuraklık onu itiyordu. Belh’i, Herat’ı, Talekan’ı ve Badgis’i, yani Baktriya’nın şehirlerini aldı.^[2] Hazar kıyısındaki Hirkanya’ya kadar ilerledi. İkinci bir Göktürk ordusu da orada ilerliyordu.^[2] Sasani kralı IV. Hürmüz, onun üzerine Behram Çubin’i gönderdi.^[2] Nisan 588’de Hirkanya kayasında Behram, Göktürkleri kesin olarak yendi. Onları Ceyhun’a kadar kovaladı. İran destanına göre Bağa’yı bir okla öldürdü.^[2] Ok, İran anlatıcılığının tipik bir toposu sayılır. Destanın sayıları, yani üç yüz bin Göktürke karşı on iki bin İranlı, abartılıdır. Göktürkler savaşa dair bir kayıt bırakmadı. Savaşın kendi maddesi vardır.

Öbür anlatım önder ve yıl konusunda ayrılır.^[3] İkinci anlatıma göre Behram’ın yok ettiği ordu Tarduş’un ordusuydu. Ordunun başında Tarduş’un oğlu vardı, yani İran-İslam geleneğinin Türklerin en büyük kralı dediği Şaba. Yenilgi 589’da Herat’ta oldu. Bu anlatım, Lev Gumilev’in Şaba’yı Buhara geleneğindeki Göktürk hükümdarının küçük bir oğluyla ve Çin kaynaklarındaki bir kişiyle özdeşleştirdiğini aktarır. Bu özdeşleştirmenin kanıtlanamayacağını söyler. İlk anlatım, Çince Baga Kağan ile İranlı Şaba’nın özdeşleştirilmesine dayanır. Bu özdeşleştirme eskidir. Hipotez olarak kalır.

Adları

處羅侯ÇinceSui Shu 84
莫何可汗ÇinceZizhi tongjian 176
Šāba, SāwaFarsçaTabari

Çin tarihleri kişi adını Chuluohou, unvanını Mohe olarak verir. Mohe, Baga diye okunur: İranca bir tanrısallık sözcüğünden gelen eski bir Türk saygı unvanı. Göktürklerin ödünç aldığı unvanlardan biridir.^[3] Bağa, 588’de İran imparatorluğuyla savaşan dört büyük prensten biri sayılır. Bağa, Belh’i, Herat’ı ve Talekan’ı aldı, Hirkanya kayasında yenildi ve rivayete göre Ceyhun’da öldürüldü.^[4] İranca Şaba adı, eğer onunsa, Çinli olmayan bir kaynağın iç savaştaki herhangi bir Göktürke verdiği tek addır.