Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Xin Tang Shu, Yenisey Kırgızlarının hükümdar hanedanını efendileri için kullandıkları sözcükle adlandırır. Metne göre Kırgızlar efendilerine Are der. Bu nedenle hanedan da Are, 阿熱氏, soyadını almıştır.[1] Sözcük hem bir unvan hem bir aile adıdır. Sözcük, inal unvanının Çince yazımı, Samoyedce baba sözcüğü, Az boy adı ya da Türkçe idi (“efendi”) olarak okunmuştur. Bu okumaların hiçbiri sağlam değildir. Türk Atlası unvanı Aco maddesinde ele alır.[2] Çinliler sözcüğü hem hükümdarın unvanı hem de klan adı olarak verir. Bu nedenle kaynaklar, bir kişi adıyla bir unvanı karıştırmış olabilir.[3]

Uygurların 758’den sonra Bilga Ton İrkin unvanını vermesinden 840 savaşına kadar Çince metin Kırgız hükümdarına Are der.[1] Uygurlar zayıflayınca Are kendine kağan dedi. 840’ta Are Kağan, Uygurların ordugâhını yaktı.[1] Hükümdarlık ettiği devlet Yenisey Kırgız Kağanlığı’dır. Kayıt ona kişisel bir ad vermez ve hanedanın başka hiçbir üyesini anmaz. 847’deki unvan verme töreni için de bir hükümdar adı vermez.[1]

Kırgızlar soylarını Han komutanı Li Ling’e dayandırırdı. Xin Tang Shu’ya göre Kırgızlar, Prenses Taihe’yi ele geçirdikten sonra kendilerini Li Ling’in soyundan ve Tang ile aynı klandan saydı. Bu nedenle prensesi bir elçiyle geri gönderdiler.[1] Jiu Tang Shu aynı nedeni verir.[4] Xin Tang Shu ayrıca Kırgızlar arasında koyu gözlü olanların kendilerini Ling’in torunları saydığını ekler.[1] Tang yönetimi bu iddiaya itiraz etmedi. Huichang yıllarında Are’nin imparatorluk hanedanının siciline yazılmasını emretti.[1] Hanedanın kendisinin Li Ling’den gelip gelmediğini hiçbir kaynak göstermez. Kayıt, bir tarafın öne sürdüğü ve ötekinin kabul ettiği bir iddiayı gösterir. Türk Atlası bunu Li Ling’den geldikleri iddiası maddesinde anlatır.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  2. ^ Mokeev 2019, p. 31–33
  3. ^ Drompp 2002, p. 482
  4. ^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 195

Kaynaklar

Literatür

  • Anvarbek Mokeev, Yenisey ve Altay Kırgızlarında siyasi unvan olarak aco ve idi terimlerinin menşesi ve anlamı (2019)
  • Michael R. Drompp, The Yenisei Kyrgyz from Early Times to the Mongol Conquest (2002)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler1

Kişiler
Are Khan

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Are.” Turkic Atlas, revised 4 November 2026. https://turkicatlas.org/lineages/are-lineage/

Son güncelleme: 4 Kasım 2026