545 Batı Wei elçiliği

545’te Batı Wei şansölyesi Yuwen Tai, Soğdlu An Nuopantuo başkanlığında Göktürklere bir heyet gönderdi.^[1] Bumin heyeti, büyük bir devletin kendisine yaklaşmasından duyduğu memnuniyeti açıkça göstererek karşıladı.^[1] Ertesi yıl Bumin, armağanlarla kendi elçiliğini geri gönderdi.^[1] Zhou Shu’ya göre heyetten önce Bumin’in halkı iki amaçla sınıra gelmişti. İpek satın almak ve Çin’le ilişki kurmak istiyorlardı. Zizhi tongjian, Bumin yönetiminde Aşinaların güçlendiğini ve Wei’nin batı sınırına sarkmaya başladığını ekler.^[2] Bazı araştırmacılar, 545’te yalnızca ikinci amacın gerçekleştiğini söyler. Gelirken amaçladıkları ipek ardından gelmedi.^[3]

Bir Soğdlu aracının seçilmesi, Soğdlu tüccarların Çin ile bozkır arasındaki yollarda tuttuğu konumu yansıtır. Çince 安諾槃陀 yazımının ardındaki ad, Soğdca Anāhitā-banda, yani Anāhitā’nın kulu olarak anlaşılır.^[4]

545: Batı Wei'nin şansölyesi Yuwen Tai, Jiuquanlı Soğdlu An Nuopantuo'yu Altay'daki Göktürklere gönderir. Göktürkler o sırada hâlâ Rouranlara tabidir. Bu, bir Çin devletinin Aşinalara gönderdiği ilk elçiliktir. Modern harita, yol çizilmiştir, kaynak bir güzergâh vermez.

Önemi

Bu alışveriş Aşinalara, kendileriyle güney arasında duran aracılar olmadan, Çin mallarına, her şeyden önce ipeğe doğrudan erişim sağladı. Onlara daha az somut bir şey de verdi. Bir Çin devleti onlara Rouran devletinin bir parçası olarak değil, kendi başına bir taraf olarak seslendi. Bu, Aşinaların dışarıdan bağımsız bir aktör sayıldığının kayıttaki ilk işaretidir. Kuzey Çin, Batı Wei ile Doğu Wei arasında bölünmüştü. İkisinin de ötekine ve Rouranlara karşı müttefik aramak için nedeni vardı. Yuwen Tai’nin heyeti bu rekabetteki bir hamleydi.^[1]

Kış akınları, aralarında 542 akını da olmak üzere, Göktürkleri Wei’ye tanıtmıştı. 545 elçiliği Göktürklere Wei’nin müzakereye hazır olduğunu gösterdi. Başlattığı ittifak altı yıl sonra Wei prensesi Changle ile mühürlendi. Wei’nin halefi Kuzey Zhou üzerinden otuz yıl sürdü.

Notlar

^ a b c d Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 159
^ Ecsedy 1968, p. 133
^ de la Vaissière 2005a, p. 205

Kaynaklar

Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 159 (after Wei Shu, Zhou Shu, Sui Shu and Bei Shi)

Literatür

Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Ildikó Ecsedy, Trade-and-War Relations between the Turks and China in the Second Half of the Sixth Century (1968)
Étienne de la Vaissière, Sogdian Traders: A History (2005)