Anxi Koruyuculuğu

Anxi adı Barışa Kavuşan Batı demektir. Anxi koruyuculuğu, Tang’ın Batı Bölgeleri için kurduğu makamdı. Koruyucusu Tarım’ın vaha krallıklarını ve kâğıt üzerinde batı Göktürklerine ait olmuş toprakları yönetirdi.^[1]

Xizhou’da kuruluş

640’ın sekizinci ayında general Hou Junji Gaochang’ı aldı ve Tang onun topraklarını Xizhou vilayeti yaptı.^[2] Dokuzuncu ayda Anxi koruyuculuğu Xizhou’da kuruldu.^[2] Orayı elde tutmak için her yıl bin asker gönderildi ve suçlular da onlarla birlikte hizmete sürüldü.^[3]

Wei Zheng bu plana karşı çıktı. Birkaç yılda bir değiştirilen bin kişilik bir garnizonun on yıl içinde Longyou’yu boşaltacağını söyledi. İmparator Gaochang’dan bir avuç tahıl ya da bir karış kumaş bile almayacaktı, dedi.^[4] İmparator onu dinlemedi.^[4]

Batı Bölgeleri’nin bir coğrafyası olan Xiyu shuidao ji, Chavannes’ın aktardığı biçimiyle, koruyucunun merkezini Zhenguan yıllarında Turfan’ın yirmi li batısındaki Yar-khoto’ya koyar. Oradaki kalıntılar eski Jiaohe’nindir.^[5] Jiu Tang Shu’nun bir bölümü merkezin Gaochang’ın eski başkentine taşınışını 651’e, başka bir bölümü 657’ye tarihler.^[6]

Kuça ve Dört Garnizon

648’de Ashina She’er Kuça’yı aldı.^[7] Koruyucu Guo Xiaoke ele geçirilen kenti elinde tuttu ve Kuça veziri Nali’nin karşı saldırısında orada öldü.^[4] Jiu Tang Shu, Taizong’un Kuça’yı aldıktan sonra Anxi koruyuculuğunu onun başkentine taşıdığını söyler. Oradaki koruyucu Hotan’ı, Shule’yi ve Suiye’yi yönetirdi ve bu dördüne Dört Garnizon denirdi.^[8] Xin Tang Shu da aynısını söyler.^[3] 649’un ikinci ayında saray, koruyuculuğa bağlı olarak Yaochi genel valiliğini kurdu.^[2]

Gaozong tahta çıkınca imparatorluğun topraklarını genişletmek ve halka yük olmak istemedi. Memurlara Kuça’yı ve öteki garnizonları bırakmalarını, Anxi’yi eskiden durduğu Xizhou’ya geri taşımalarını buyurdu.^[8] Xin Tang Shu taşınmayı başka anlatır. Kuça’yı bir genel valilik yapar ve aynı yıl koruyuculuğun Kuça krallığına taşındığını, eski Anxi’nin ise Xizhou genel valiliği olduğunu söyler. Hiçbir yıl vermez.^[3] Çağdaş bir not taşınmayı 658’in beşinci ayına tarihler.^[9] O günden sonra merkez, kısa kesintilerle, Tibetliler 787’de bu toprağı fethedene dek Kuça’da kaldı.^[5]

Dört Garnizonun kasabaları hep aynı kalmadı. 719’da On Ok kağanı Suiye’ye yerleşmek istedi ve Anxi askeri valisi Tang Jiahui, dördü tamamlamak için onun yerine Yanqi’nin konmasını önerdi.^[3] Çağdaş bir not Dört Garnizonu Kuça, Hotan, Kaşgar ve Karashahr diye sayar.^[10]

Batı kağanlığı

Aşina Helu düşünce Tang onun topraklarını vilayetlere böldü. On Ok halkları için Kunling ve Mengchi adlı iki koruyuculuk kurdu. Ona hizmet etmiş devletler de İran’a kadar vilayet yapıldı ve hepsi Anxi’nin altına konuldu.^[11] Tongdian, Helu’ya karşı seferi 657’ye tarihler.^[12] Çağdaş bir not iki koruyuculuğu 657’nin on ikinci ayına tarihler ve onları Beiting koruyuculuğuna bağlı gösterir.^[9]

Yük ve kayıp

Yifeng yıllarında, 676 ile 679 arasında, Tibetliler Yanqi’nin batısına saldırdı ve Dört Garnizonun hepsi düştü.^[3] 692’de generaller Wang Xiaojie ile Ashina Zhongjie Tibetlileri yendi ve Kuça’yı, Hotan’ı ve öteki garnizonları geri aldı.^[8] Koruyuculuk 30.000 Çinli askerle Kuça’ya döndü.^[4] Askerlerin çölü aşması gerekiyordu ve onları besleyen halk ağır sıkıntı çekti. Danışmanlar orayı bırakmayı istedi, İmparatoriçe Wu reddetti.^[4]

708’de Türgiş başkanı Suoge Tang komutanlarını yendi.^[13] Anxi düştü ve Dört Garnizon yolu kesildi. Büyük koruyucu Guo Yuanzhen bunun üzerine Suoge’nin davasının haklı olduğunu bildirdi, saray onu bağışladı ve kağan yaptı.^[13]

Anxi ile Beiting saraya raporlarını Uygurlar yoluyla gönderirdi.^[14] Jiu Tang Shu, Beiting 790’da düştükten sonra Anxi’yle bağın koptuğunu ve onun ayakta olup olmadığını kimsenin bilmediğini söyler.^[14] 843’te Li Deyu, Anxi’yi başkentten 7.100 li uzakta saydı.^[15] Koruyuculuğun kapsadığı yollar Bozkırın Ticaret Yolları’nda anlatılır.