Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Doğu kağanlığı tek bir kışta çöktü. Batıdakinin yıkılması yirmi yıl sürdü ve Tang onu güneyden aldı.

Önce vahalar

648: Tang, Tarim'i adım adım alır: 640'ta Gaochang, 644'te Karaşar, 648'de Kuça. Anxi koruyuculuğu artık Kuça'dadır. Kuça, Hotan, Kaşgar ve Suyab Dört Garnizon olur. Tanrı Dağları'nın kuzeyinde Batı Kağanlığı İrbis Şegui Kağan yönetiminde ayakta kalır, Altay'da Chebi Kağan hâlâ bağımsızdır. Modern harita, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
648: Tang, Tarim'i adım adım alır: 640'ta Gaochang, 644'te Karaşar, 648'de Kuça. Anxi koruyuculuğu artık Kuça'dadır. Kuça, Hotan, Kaşgar ve Suyab Dört Garnizon olur. Tanrı Dağları'nın kuzeyinde Batı Kağanlığı İrbis Şegui Kağan yönetiminde ayakta kalır, Altay'da Chebi Kağan hâlâ bağımsızdır. Modern harita, bozkırdaki sınırlar yaklaşıktır.
© Emre-E Yavuz 2026

Tang, Tarim kenarındaki vaha devletleriyle ve doğusundaki yolla başladı. 640’ta Gaochang’ı, ardından havzanın şehirlerini tek tek aldı. Bu yerler kağanlık değildi, ama kağanlık onlardan geçiniyordu. Batıdaki bir bozkır gücü gelirini topraklarından geçen ticaretten ve kendisine vergi veren yerleşik beyliklerden sağlıyordu. Bu yüzden Tang gücü almadan önce vergi verenleri aldı.

Kağanlığın durumu

Tang, yaklaşık 630’da Tong Yabgu’nun öldürülmesinden beri ara ara iç savaş içinde olan bir kağanlığı bitirdi. Çin kaynakları batı boylarının on bölümü için On Ok adını kullanır. Bu yapı bir kağan çıkarabiliyordu ve aynı anda birkaç kağan çıkardı.

Aşina Helu bu kağanların sonuncusuydu. Tang hizmetindeydi ve bozkıra geri döndü. Orada On Ok’un kağanı oldu. Tang’la altı yıl savaştı.[1] Son 659’da geldi. Tang kuvvetleri onu Çu’nun batısında yakaladı ve Chang’an’a gönderdi.[1]

Tang düzenlemesi

Tang batıyı ilhak etmedi. Doğuda 630’dan sonra yaptığını burada da yaptı. Boyları koruyuculuklar altına aldı ve onlara, yönetimin aracı olsun diye Aşina kağanları verdi. Yöntem aynı gevşek dizgin düzeniydi, yalnız bu kez garnizon koyamayacağı bir ülkeye uygulanmıştı.

Düzenleme bozkırın ötesine uzandı. 661’de Tang, Pamirlerin batısındaki topraklarda, Kuça’daki Anxi koruyuculuğuna bağlı on altı komutanlık ilan etti. Bunların çoğu yalnızca kâğıt üzerinde vardı.[2] Biri Eftalitlerin başına getirilmişti. Merkezi Huolu şehriydi ve bir Büyük Kağan’ın altında on beş vilayeti vardı.[2] Huolu’nun nerede olduğu bilinmiyor. Bazı araştırmacılar, komutanlığın Badakhshan’ı hiç kapsadığından kuşku duyar.[3]

Düzenleme doğudakiyle yaklaşık aynı süre dayandı. İki kuşak içinde Türgişler kimseye sormadan Yedisu’nun gücü oldular. Atanan kağanların arkasında halk yoktu.

Doğudaki fetihle karşılaştırma

Doğudaki kağanlık tek kağanlı, tek hükümdar ordugâhlı ve tek ordulu bir devletti. Tang 630’da bunları alınca savaşacak bir şey kalmadı. Batı kağanlığı on bölümlü bir konfederasyondu. Bu yüzden on kez alınması gerekti. Sonuç olarak doğudaki fetih bir mevsime, batıdaki fetih iki on yıla tarihlenir.

Notlar

  1. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  2. ^ a b Markwart 1938, p. 46–47
  3. ^ Herrmann 1925, p. 576

Kaynaklar

Literatür

  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Josef Markwart, Wehrot und Arang. Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran (1938)
  • Albert Herrmann, Die Hephthaliten und ihre Beziehungen zu China (1925)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler2

Kişiler
Irbis Shegui Khan
Devletler
Tang

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Tang conquest of the western Khaganate, 640–659.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/tang-conquest-of-the-western-khaganate/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026