Shanyu Koruyuculuğu

Shanyu koruyuculuğu, Tang fethinden sonra Çin sınırının içinde yaşayan Göktürkleri yönetirdi. Merkezi, kuzey sınırındaki eski Yunzhong kasabasıydı.^[1]

Koruyuculuktan önce

630’da İlig Kağan’ın çöküşünden sonra Tang onun topraklarını iki bölge komutanlığının altında altı vilayete böldü. Dingxiang solda, Yunzhong sağda durdu.^[2] Saray Youzhou’dan Lingzhou’ya kadar Shun, You, Hua ve Chang adlı dört vilayet daha kurdu.^[2] Bu düzen 630’daki divan tartışmasından sonra kuruldu. Komutanlıklar gevşek dizgin vilayetleriydi: başkanlar halklarını korudu ve saraydan makam aldı.

650’de kuruluş

Chebi Kağan 650’de yakalandıktan sonra bütün Göktürkler sınırın içinde tebaa oldu.^[2] Tang onları Shanyu ve Hanhai adlı iki koruyuculuk arasında paylaştırdı.^[3] Jiu Tang Shu ile Tongdian Shanyu’ya Langshan, Yunzhong ve Sanggan adlı üç genel valilik ve aralarında Sunong’un da olduğu on dört vilayet verir.^[4] Xin Tang Shu yirmi dört vilayet verir.^[1] Tang Huiyao iki koruyuculuk için birlikte on genel valilik ve yirmi iki vilayet sayar.^[5] Yirmi dört, 679 isyanına katılan vilayetlerin sayısıdır da.^[6] Her iki koruyuculukta da başkanların kendisi genel vali ve vilayet valisi olarak görev yaptı.^[2]

Merkez ve yeni ad

Tang Huiyao, 663’ün ikinci ayında Yanran koruyuculuğunun Uygurların ordugâhına taşındığını ve Hanhai diye adlandırıldığını söyler. Eski Hanhai koruyuculuğu eski Yunzhong kasabasına taşındı ve Yunzhong koruyuculuğu adını aldı. Sınır çöldü: çölün kuzeyindeki barbar vilayetleri Hanhai’a, güneyindekiler Yunzhong’a bağlıydı.^[7] Xin Tang Shu yeniden adlandırmayı Linde’nin ilk yıllarına, 664 ile 665 arasına koyar.^[1]

Yunzhong, Prenses Yicheng’in oturduğu yerdi.^[1] İlig’in çöküşünden sonra Li Jing orada yüzlerce kırık dökük Göktürk çadırını yerleştirdi ve başlarına Aşide boyundan bir başkan koydu.^[1] Sayıları artınca başkan, kendilerini uzaktan yönetmek üzere bir prensin kağan yapılmasını istedi.^[1] Gaozong, bugünün kağanının eskinin şanyusu olduğunu söyledi. Yunzhong koruyuculuğunu Shanyu Büyük Koruyuculuğu olarak yeniden adlandırdı ve Yin Prensi Xulun’u koruyucusu atadı.^[1]

Çağdaş bir not kaynakları şöyle okur: önceki Shanyu koruyuculuğu 663’te kaldırıldı ve ad 664’te Yunzhong’a taşınmayla geri geldi. Aynı not merkezi Datong’un 400 li kuzeybatısına koyar.^[8] Kasaba ve yeri Yunzhong başlığı altında anlatılır.

679 isyanı

679’da Aşide başkanları Wenfu ve Fengzhi, Shanyu komutanlığının içinde birlikte ayaklandı. Nishufu’yu kağan yaptılar ve yirmi dört vilayet onlara geçti.^[9] Xiao Siye’nin başında olduğu ilk Tang kuvveti yenildi ve on binden fazla adam kaybetti.^[2] Savaşın geri kalanı Göktürk Yeniden Kuruluş Savaşı’nda anlatılır. 683’te Göktürkler Shanyu koruyuculuğunun kendisini kuşattı.^[5]

İlteriş’in dedesi, Shanyu komutanlığının sağındaki Yunzhong genel valisi Sheli Yuanying’in altında bir başkandı.^[4] Aşide Yuanzhen koruyuculuk adına teslim olmuş boyları denetliyordu. Genelkurmay başkanı Wang Benli onu bir suç yüzünden bir kez hapsetti. İlteriş akın edince Yuanzhen görevine dönmek için izin istedi ve Wang Benli izin verdi. Yuanzhen doğrudan İlteriş’e geçti, İlteriş de onu Apa Tarkan yaptı ve orduların tek komutasını ona verdi.^[2]

Sonraki yıllar

698’de Kapgan, saraydan teslim olmuş hanelerin ve Shanyu koruyuculuğunun topraklarının geri verilmesini, bir de ziraat aletleriyle tohum istedi. Saray ona altı vilayetin hanelerini, kırk bin shi’den fazla tohumu ve 3.000 ziraat aletini verdi.^[2] Bu alışveriş Kapgan’ın 698’deki isteğinde anlatılır.

845 tarihli bir takrir sonraki adları verir. Shanyu komutanlığının Shengli’nin ilk yılında, 698’de Anbei koruyuculuğu olduğunu ve Kaiyuan’ın sekizinci yılında, 720’de yeniden Shanyu koruyuculuğu olduğunu söyler.^[10] 845’te bir ferman onu bir kez daha Anbei diye adlandırdı. Vezirler, Zhenwu bölgesinin şanyunun eski toprağı olduğunu ve adın kuzey halklarının gönlünü kabartmasın diye korunmaması gerektiğini ileri sürdü.^[10] Aynı takrir ilk komutanlıkları Wude’nin dördüncü ve beşinci yıllarına koyar, bu da öteki tarihlerle uyuşmaz.^[10] Dizi Anbei koruyuculuğu’yla sürer.