Bin Pınar

Bin Pınar, 千泉, Suyab’ın batısında, Batı Göktürk kağanlarının yazı geçirdiği bir ovaydı.^[1] Tong Yabgu merkezini oraya, Çaç’ın kuzeyindeki Bin Pınar’a taşıdı.^[2]

Xuanzang’ın kaydında yer

Hacı Xuanzang’ın yolculuğunu anlatan Batı Bölgeleri Kaydı, Bin Pınar’ı Suye ırmağı üzerindeki kasabanın yaklaşık dört yüz li batısına koyar.^[1] Ülke iki yüz li’den fazla genişlikteydi. Güneyde karlı dağlar yükseliyordu, öbür üç yanda düz arazi uzanıyordu.^[1] Toprağı nemli ve verimliydi, ağaçları uzun boyluydu. Kayıt, geç ilkbahar çiçeklerini desenli ipeğe benzetir.^[1] Orada bin pınar ve gölcük vardı, yer adını onlardan almıştı.^[1]

Göktürk kağanı yaz sıcağından kaçmak için her yıl oraya gelirdi.^[1] Pınarların arasında geyik sürüleri yaşardı. Çoğunun boynunda çanlar ve halkalar asılıydı, insandan korkmayacak kadar evcildiler.^[1] Kağan onları severdi. Bir tanesini öldüren kimsenin bağışlanmadan ölmesini emretti. Geyikler bu sayede ömürlerini tamamladı.^[1] Batıya yüz kırk elli li uzaklıkta Talas kasabası vardı.^[1]

Xuanzang’ın Hayatı yere ikinci bir ad verir: Pingyu, 屏聿. Bu adın Bin Pınar anlamına geldiğini açıklar.^[3] Birkaç yüz li genişliğinde, havuzlarla ve güzel ağaçlarla dolu, serin ve nemli bir ülkeyi anlatır. Kağanın yaz sıcağından kaçtığı yer burasıydı.^[4] Xin Tang Shu, Batı Bölgeleri bölümünde Kayıt’taki tarifi hemen hemen kelimesi kelimesine tekrarlar.^[5] İki pasaj bu yüzden tek bir tanıklıktır.

Tong Yabgu’nun merkezi

Tong Yabgu, ağabeyi Şegui’nin yerine geçti. Şegui, Kuça’nın kuzeyindeki Sanmi Dağı’nda merkez kurmuştu.^[6] Jiu Tang Shu, Tong Yabgu’nun kuzeyde Tiele’yi kattığını, batıda İran’ı durdurduğunu ve güneyde Jibin’e ulaştığını söyler.^[6] Eski Wusun topraklarını elinde tuttu. Merkezini Çaç’ın kuzeyindeki Bin Pınar’a taşıdı.^[6] Batı devletlerinin kralları ondan ilteber unvanını aldı. Onları denetlemek ve vergileri gözetmek için bir tudun gönderdi.^[7]

Bazı araştırmacılar Bin Pınar’ı onun başkenti sayar ve Talas ırmağının doğusuna koyar.^[8] Başkaları onun eski Wusun topraklarında, Kunges, Tekes ve İli vadilerinde dolaştığını söyler. Bin Pınar’da ise tercih ederek kalıyordu.^[9] Heshana döneminde Sui Shu, iki küçük kağandan birini Hu devletlerini denetlemesi için Çaç’ın kuzeyine yerleştirir.^[10] Bu küçük kağanın ikametgâhı Bin Pınar’a konmuştur.^[11]

Tong Yabgu’dan sonra

Jiu Tang Shu’ya göre Aşina Helu 651’de oğluyla birlikte batıya gitti. Üç Tuğlu Kağan’ın topraklarını aldı ve merkezini Shuanghe’de ve Bin Pınar’da kurdu.^[6] Orada kendine Shaboluo Kağan dedi.^[7] 657’de Helu’nun yenilgisinden sonra Tang koruyucu yardımcısı Xiao Siye, Helu’nun alt ordugâhının bulunduğu Bin Pınar’a geldi.^[6]

Konum

Xuanzang’ın iki anlatımı yeri uzaklıkla belirler: Suyab’ın yaklaşık dört yüz li batısı ve Talas’ın yaklaşık yüz elli li doğusu.^[12] Bazı araştırmacılar onu dağların kuzey eteğine, Tokmak’tan Talas’a giden yolun yaklaşık üçte ikisine koyar.^[11] Bu araştırmacılar Bin-gheul’u yerin Türkçe adı sayar, anlamı Çincesiyle aynıdır.^[13] Arap coğrafyacıları İsficab ile Talas arasına bin pınarlı bir bölge koyar. Bu bölge Talas’ın batısında kalıyordu ve ayrı bir yerdir.^[14]