Heshana Kağan

Heshana’nın Türkçe adı Arslan olabilir ve artık yabgu unvanını taşımıyordu. Batıda bir ülke yönetti. Bu ülkede 589’da Persler’e kaybedilen Soğdiana ve Baktriya şehirleri, 606 ve 607’deki ikinci Pers savaşından sonra Göktürk yönetimine döndü.^[1] Jiu Tang Shu, batı Göktürklerinin halkını bir karışım olarak tarif eder. Dulu ile Nushibi’yi, Karluk olan Geluolu’yu, Chuyue’yi, Chumi’yi ve Yiwu halkını sayar.^[2] Bu tarif tarihsizdir. Bazı araştırmacılar onu yaklaşık 611’deki Chuluo saltanatına bağlar.^[3]

İç işlerinde Tiele’ye getirilen yeni bir vergi protestolara yol açtı. Heshana bu protestoya, tek bir toplantıda onların birkaç yüz şefini idam ettirerek cevap verdi.^[4] Tiele ayaklandı. Qibi’den Geleng’i kendi kağanları yaptılar ve Yishibo’yu bağlı bir Yiedie kağanı olarak yanına verdiler. Yaklaşık 605’te Heshana’yı Cungarya’dan İli’ye kadar sürdüler.^[5] Sui stratejisti Pei Ju bunun üzerine imparatoru alt kağan Şegui ile ittifaka soktu. Şegui hükümdarına saldırdı ve onu Gaochang’a sürdü.^[4] Heshana’yı ancak Çin’de yaşayan annesini öldürme tehdidi teslim olmaya getirdi. 611’de imparator ona fermanla Heshana Kağan unvanını ve bir Çin prensesini verdi. Bu, güçsüzlüğünü mühürledi.^[5] Sui Shu onun prenses Xinyi ile evliliğini 614’ün ilk ayına tarihler. Zizhi Tongjian ise unvanı 612’nin ilk ayına tarihler.^[6]

619’a gelindiğinde eski kağanlığı üzerindeki bütün denetimini yitirmişti. Chang’an’da ilk Tang imparatoru Şibi Kağan’ın baskısına boyun eğdi ve onu bir grup doğu Göktürk elçisine teslim etti. Elçiler onu idam etti.^[7] Ondan sonra hayatta kalan iki oğlu sonradan Tang hizmetine girdi.^[1] Tarduş’un halefi olarak, 603’ten 611’e Heshana ya da Chuluo Kağan diye anılır. Onun için yalnızca, kötü liderliğinin ayaklanmalara yol açtığı söylenir.^[8] Doğu Göktürkleri Heshana ile hiç savaşmamıştı. Onun ölmesini neden istedikleri kayıtlı değildir.

Notlar

^ a b Yavuz 2025
^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
^ Markwart 1938, p. 150
^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84
^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Yavuz 2025
^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 181
^ Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 187
^ Golden 1992

Kaynaklar

Sui Shu (Book of Sui), juan 84
Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 181, 187 (after Wei Shu, Zhou Shu, Sui Shu and Bei Shi)

Literatür

Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Josef Markwart, Wehrot und Arang. Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran (1938)