Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

İbn Rüste, 903 dolayında Kitāb al-Aʿlāq an-nafīsa adlı bir coğrafya ansiklopedisi derledi ve Hazarlar için el-Ceyhânî’ye dayandı, malzemenin bir kısmı dokuzuncu yüzyılın ilk yarısına ve 846 dolayında el-Cermî’ye kadar gider.[1]

Hazar bölümü

İbn Rüste iki hükümdardan söz eder. Biri Isha’dır. Öteki, yüce kral olan Hazar Kağanı’dır. Kağanın yalnızca adı vardır ve sözü dinlenmez. Emretme gücü Isha’ya aittir.[2] Aynı anlatı, yüce hükümdarın Yahudi olduğunu söyler. Isha ile, onun düşüncesini paylaşan komutanlar ve ileri gelenler de Yahudidir. Halkın geri kalanı Türklerinkine benzer bir dine sahiptir.[3] Isha, Müslüman kaynakların Ishad, Qagan-Beg ya da yalnızca Beg dediği günlük yönetimi yürüten hükümdara denk gelir.[4]

Bölüm iki şehirden söz eder. Bu şehirlerde Müslümanlar yaşar, camileri, imamları, müezzinleri ve okulları vardır.[5] Bölüm, ordunun masrafının zenginlerin sırtına düştüğünü de söyler.[6]

Gardizî benzer bir bölüm aktarır. Ona göre halkın geri kalanı, Oğuz Türklerinin dinine benzeyen bir dine sahiptir.[7]

Volga Bulgarları

İbn Rüste, Volga Bulgarlarını da onuncu yüzyılın başındaki durumlarıyla anlatır. Hazarlar Denizi’ne dökülen nehrin kıyısında yaşıyorlardı. Kralları İslam’ı kabul etmişti ve Hazarlar onlarla ticaret yapıyordu.[8]

Güvenilirlik

Bölüm eskidir. Bir görüş, anlatı ilk yazıldığında Hazar krallarının ve ileri gelenlerin bir kısmının Yahudi olduğu, bunun da dokuzuncu yüzyılın ilk yarısından geç olmadığı sonucuna varır.[9] 903 dolayında yazan İbn el-Fakîh’in ikinci bir Arapça notu, Hazarların hepsinin Yahudi olduğunu ve yakın zamanda öyle olduklarını söyler ve aynı hat üzerinden el-Cermî’ye gider.[9] Dolayısıyla iki not bir tanıktır, iki tanık değil.

Bölümün gösterdiği, Yahudiliğin ne ölçüde yayıldığıdır. Yahudilik hükümdarın ve çevresinin inancıydı, halkın geri kalanı eski inancını sürdürüyordu. Bu, İstahrî ile uyuşur ve Joseph’in Hazar yazışmasındaki İbranice cevabının ayrıldığı noktadır.

Notlar

  1. ^ Dunlop 1954, p. 104, 107–108
  2. ^ Ibn Rusta; Dunlop 1954, p. 104
  3. ^ Ibn Rusta
  4. ^ Sinor 1990, p. 270
  5. ^ Ibn Rusta; Dunlop 1954, p. 105
  6. ^ Ibn Rusta
  7. ^ Gardīzī (Zayn al-akhbār)
  8. ^ Ibn Rusta
  9. ^ a b Dunlop 1954, p. 109

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Douglas M. Dunlop, The History of the Jewish Khazars (1954)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)

Bu kaynağa dayanan maddeler 3

Khazar Customs and Tribute · Khazar Dual Kingship · The Khazar–Ashkenazi hypothesis

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler6

Devletler
Khazar Khaganate
Muharebeler ve olaylar
Conversion of the Khazars to Judaism
Kurumlar ve Unvanlar
Khazar Dual Kingship
Kaynaklar
al-Iṣṭakhrī · The Khazar correspondence
Tartışmalar
The Khazar–Ashkenazi hypothesis

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Ibn Rusta.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/ibn-rusta/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026