- 400
- 500
- 600
- 700
- 800
- 900
- Rouran 400–554
- Birinci Göktürk 552–630
- Tang 630–682
- İkinci Göktürk 682–744
- Uygur 744–840
- Kırgız 840–924
- Hunlar 370–469
- Batı Göktürk 552–659
- Türgiş 699–766
- Karluk 766–800
- Hazar 650–969
Nagyszentmiklós hazinesi, 1799’dan beri bilinen bir altın kaplar hazinesidir.[1] Maros nehrinin güneyinde bulunmuştur.[2] Kapların üslubu onları 8. ve 9. yüzyıla yerleştirir.[2] Birçoğunda yazıt vardır. On dokuz yazıttan yalnızca beşi resimlidir, geri kalanı için bir inceleme önceki yayımcıların çizimlerine dayanmak zorunda kalmıştır.[3] Hazine, Karpat havzasındaki Avar çağına ait olduğu için Avarların hikâyesinde bir yer tutar.[1]
Yazıtlar
Kapların üzerinde iki çeşit yazı durur. Biri Grekçedir: altın bir kâsedeki Buila yazıtının dokuz sözcüğü, Avar çağının en uzun metnidir. Okumaların çoğu onun dilini erken bir Türk lehçesi sayar.[4] Öbürü bir dizi runik işarettir.
Bulgar bir inceleme, buluntunun iki yüzüncü yılında yazılmış olup yazının güvenle okunduğunun hâlâ ileri sürülemeyeceğini belirtir.[5] Ses değeri olan yirmi iki işaret sayılmıştır. Bunların yarısının Murfatlar işaretleri arasında karşılığı vardır.[6]
Tarih
İki tarih söz konusudur, hazinenin tarihi ve yazıtlarının tarihi.
Bir inceleme, hazinenin büyük bir olasılıkla kağanlığın 9. yüzyıl başındaki çöküşünden sonra gömüldüğünü savunur.[4] Bir başkası, runik yazıtların büyük olasılıkla nesnelerden sonra yapıldığını ve açıkça okunamadığını belirtir.[7]
Buna karşılık arkeologlar hazineyi 9. yüzyıldan öncesine yerleştirmiştir. Dolayısıyla hazinenin Peçeneklerle bir ilgisi yoktur, oysa bir araştırmacı runik işaretleri onlara atfetmişti.[8] İki tarihleme bağdaştırılabilir, çünkü bir kap erken yapılıp geç gömülebilir. Yine de yazıtlar konusunda ayrılırlar. Biri onları kaplardan sonraya koyar. Öbürü onları 8. yüzyılın geç Avar yazısına sayar.
Atıflar
Nagyszentmiklós işaretleri ile Szarvas’taki geç Avar mezarlığından bir kemik iğne kutusunun işaretleri, geç Avar yazısı diye birlikte anılır. İşaretlerin sekiz dokuzu Székely yazısının işaretleriyle aynı biçimdedir. Bir yoruma göre bu, Bulgar türü bir dilde yazılmış bir metin olabilir ve 7. yüzyıl sonunda Karpat havzasına yeni bir göçebe halkın gelişine bağlanır.[1] İkinci buluntu için bkz. Szarvas iğne kutusu.
Bir işaret incelemesi, Nagyszentmiklós işaretlerini Kiril ya da eski Bulgar harflerinden çok Eski Türk yazısına ve Székely runlarına yakın bulur.[9] Bir araştırmacı Nagyszentmiklós’u Bulgar lehçesi anıtlarının bulunduğu yerler arasında sayar.[10] Bu atıfların hiçbiri bir okumaya dayanmaz. Hazar topraklarında bulunan runik harfli yazıtlar ve daha batıdakiler Hazarlara, Avarlara, Peçeneklere ve Bulgarlara atfedilmiştir, bunlar için önerilen hiçbir okuma tatmin edici olmamıştır.[11]
Notlar
Kaynaklar
Literatür
- Svetlana Venelinova Kavrikova, Murfatlar ve Nad Sent Mikloş Yazıtlarının Paleografik Karakteristiği (2000)
- István Vásáry, Doğu Avrupa'nın Runik Alfabe Sistemleri Üzerine (1993)
- Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
- Alexander Savelyev; Choongwon Jeong, Early Nomads of the Eastern Steppe and Their Tentative Connections in the West (2020)
- Marcel Erdal, A Grammar of Old Turkic (2004)
- Lüdmila Dončeva-Petkova, Orta Çağ Bulgaristanı'ndan Runik İşaretler ve Birleşmeler (2000)
- Soslanbek Y. Bayçorov, Avrupa’nın Göktürk Harfli Eski Anıtları. Göktürk Harfli Eski Yazının Kuzey Kafkasya, Volga-Don ve Tuna Bölgeleriyle İlişkisi (1990)
Bu kaynağa dayanan maddeler 1
Buraya bağlantı verenler8
- Kurumlar ve Unvanlar
- Avar Craftsmen
- Diller
- Oghur Turkic
Bu maddeyi kaynak göster
Yavuz, Emre-E. “Treasure of Nagyszentmiklós.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/sources/nagyszentmiklos-treasure/
Son güncelleme: 8 Kasım 2026
