630’un üçüncü ayında doğu Göktürklerinin son kağanı İlig Kağan, akrabası Shaboluo Şad Suni Shi’nin ordugâhında sağ ele geçirildi.[1] Ordugâha baskın yapan birliklere Tang komutan yardımcısı Zhang Baoxiang komuta etti.[2] İlig Chang’an’a gönderildi. Orada esir olarak atalar tapınağında ilan edildi ve İmparator Taizong’un huzuruna çıkarıldı.[3] Taizong suçlarını saydı. 626’da Wei Irmağı kıyısında edilen ant hatırına canını bağışladı.[4] Yakalanmayla birlikte doğu kağanlığının kağanı kalmadı.

Kaçış

Demir Dağ savaşından sonra İlig, bin li koşabilen bir ata binip tek başına uzaklaştı.[2] Shaboluo’nun ordugâhına yöneldi.[5] Jiu Tang Shu, Shaboluo’yu İlig’in bir kuzeninin oğlu olarak anar.[5] Xin Tang Shu ile Zizhi tongjian, Shaboluo Şad’ı Suni Shi olarak tanıtır. Suni Shi, İlig’in babası Yami’nin küçük kardeşiydi, yani İlig’in amcasıydı.[4]

Şibi Kağan, Suni Shi’yi elli bin hane üzerinde Shaboluo Şad yapmıştı. Ordugâhı Lingzhou’nun kuzeybatısındaydı.[4] Suni Shi bu haneleri iyi yönetti. İlig’in yönetimi karışıklığa düşünce yalnızca onun boyları sadık kaldı.[3] Töles Tang’a geçince İlig, Suni Shi’yi küçük kağan yaptı.[4]

Yakalanış

Zizhi tongjian son günleri en ayrıntılı anlatan kaynaktır.[6] İlig, Tuyuhunlar’a kaçmayı düşünerek Suni Shi’ye geldi.[6] Datong yolu Tang komutanı Li Daozong, Suni Shi’yi ordusuyla sıkıştırıp İlig’i yakalayıp teslim etmeye zorladı.[6] İlig geceleyin birkaç atlıyla kaçtı ve ıssız bir vadiye saklandı.[6] Suni Shi korktu, peşinden gidip onu yakaladı.[6] Gengchen günü komutan yardımcısı Zhang Baoxiang, Shaboluo’nun ordugâhına baskın yaptı, İlig’i aldı ve başkente gönderdi.[6] Suni Shi bütün halkıyla teslim oldu ve çölün güneyindeki topraklar boş kaldı.[6]

Jiu Tang Shu ile Xin Tang Shu yalnızca Zhang Baoxiang’ı anar. Onların anlatısında Zhang Baoxiang ordugâha ansızın bastı ve İlig’i sağ yakaladı.[2] Cefu yuangui, İlig’in batıda bir yere kaçtığını ve ordunun onu orada yakaladığını söyler.[7] Zizhi tongjian’a eşlik eden farklı anlatım notları, bir araştırmacının aktarımına göre, iki ayrı rivayet daha verir.[8] Taizong’un Gerçek Kayıtları’na (Shilu) göre Suni Shi boyun eğdi ve İlig’i Tang generallerine teslim etti.[8] Suni Shi’nin kendi biyografisine göre ise oğlu Aşina Zhong’a İlig’i yakalayıp teslim etme görevini verdi. Notlar, bunu Zhang Baoxiang’ın baskısı altında yaptığına hükmeder.[8]

Aynı doğrultuda bir modern anlatım var.[9] Göktürk komutanları birbiri ardına teslim oldu. Bunlardan biri, İlig’in amcası, kağanı kendi eliyle teslim etti.[9] Göktürklerin hükümdarı ihanete uğramıştı.[9]

Bütün beyler arasında yalnızca Aşina Simo sonuna kadar İlig’in yanında kalmıştı. Onunla birlikte yakalandı.[1]

Yargılama

Jiu Tang Shu yıllıkları yakalanışı üçüncü ayın gengchen gününe, atalar tapınağındaki ilanı ise o ayın sonundaki jiawu gününe kaydeder.[10] Xin Tang Shu, İlig başkente varınca yakalanışın tapınakta ilan edildiğini söyler.[3] İmparator Shuntian Kulesi’ne çıktı, muhafızlarını dizdi ve şehir halkının seyretmesine izin verdi. Memurlar kağanı onun önüne getirdi.[3] Zizhi tongjian sahneyi dördüncü ayın wuxu gününe tarihler.[6]

Taizong onu beş suçla itham etti. İki tarih iki ayrı liste verir.[4] Xin Tang Shu’da ilk suç şudur: İlig’in babası devletini yitirmiş ve Sui tarafından korunmuştu, İlig ise Sui’yi kurtarmak için tek bir ok ucu bile vermemişti, böylece Sui’nin tapınakları artık adak almıyordu.[3] Sonraki iki suç, komşusuna verdiği sözü bozup sınırı yıpratması ve ordusunu sınırsızca kullanıp kendi boylarını bezdirmesidir.[3] Son iki suç, Çinlileri soyup ekinlerini çiğnemesi ve bir evlilik ittifakı vaat edip sonra oyalanıp kaçmasıdır.[3]

Zizhi tongjian’da ilk suç, İlig’in babasının ve kardeşlerinin mirasını aşırılık ve zulümle har vurup harman savurması ve böylece kendi yıkımını getirmesidir.[6] Tang’la sık sık ant içip antlarını bozdu. Savaşı o kadar sevdi ki kemikler ot gibi serildi. Ekinleri çiğnedi, halkı götürdü.[6] Beşinci suç, imparator onu bağışlayıp devletini korumuşken gelmeyi ertelemesidir.[6]

Her iki liste de aynı biçimde biter.[4] İmparator, onu öldürmek için nedeni olduğunu ama Wei kıyısındaki andı unutmadığını söyledi.[3] Zizhi tongjian’a göre imparator ayrıca, Bian Köprüsü’ndeki anttan beri İlig’in bir daha güçle saldırmadığını ve canını bunun kurtardığını ekler.[6] İlig ağladı, teşekkür etti ve geri çekildi.[6] Jiu Tang Shu, listesiz daha yumuşak bir konuşma verir. Bu konuşmada imparator hiçbir iyiliği unutmaz, sonunda hiçbir kötülüğü akılda tutmaz, ve Wei’deki anttan beri İlig derin bir suç işlememiştir.[5]

Chang’an’da

İlig’in ailesi kendisine geri verildi. İmparatorluk ahırları dairesine yerleştirildi ve devlet onu besledi.[2] Xin Tang Shu, bir evde yaşamak istemediğini ve avluda bir keçe çadır kurulu tuttuğunu söyler.[3] Bir modern anlatım, Taizong’un ona savaş ganimeti gibi değil soylu bir konuk gibi davranılmasını sağladığını vurgular.[9]

Zizhi tongjian yakalanışın yanında Tang sarayından bir sahne daha kaydeder.[6] Emekli imparator Gaozu, İlig’in yakalandığını duyunca Han kurucusunun Baideng’de tuzağa düştüğünü ve bunun öcünün hiç alınmadığını hatırladı.[6] Şimdi Gaozu’nun oğlu Göktürkleri yıkmıştı ve Gaozu imparatorluğu doğru adama emanet etmişti.[6] Lingyan Köşkü’ndeki bir ziyafette Gaozu lavta çaldı, Taizong kalkıp dans etti.[6] Aynı ilkbaharda dört yönün hükümdarları Taizong’dan Gök Kağan unvanını almasını istedi. O günden sonra kuzeybatı hükümdarlarına gönderdiği mühürlü mektuplarda bu unvanı kullandı.[6]

İlig dört yıl daha esir general olarak yaşadı ve 634’te Chang’an’da öldü.[5] Doğu Göktürkleri üzerindeki elli yıllık Tang egemenliği onun yakalanmasıyla başladı.

Notlar

  1. ^ a b Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 193
  2. ^ a b c d Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  3. ^ a b c d e f g h i Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215
  4. ^ a b c d e f Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 193
  5. ^ a b c d Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
  6. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 193
  7. ^ Cefu yuangui, juan 1000
  8. ^ a b c Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 193–194
  9. ^ a b c d Yavuz 2025, p. 378
  10. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 332

Kaynaklar

Literatür

  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Kişiler
Ilig Khan · Suni Shi
Savaşlar
Hegemony Wars in Northern China · Tang conquest of the eastern Khaganate, 626–630
Muharebeler ve olaylar
Battle of the Iron Mountain (630) · Ilig Khan's Dance at the Weiyang Palace (633) · Ransom of the Chinese from the Göktürks (631) · Submission of Yiwu (630)
Yerler
Lingzhou

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Capture of Ilig Khan (630).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/capture-of-ilig-630/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026