Darı birası, bozkır halklarının darıdan ve öteki tahıllardan demlediği içkidir. Bu içki tahıla bağlıydı. Tahıl da çoğu zaman yerleşik komşulardan geliyordu. Çin tarihleri Asya Hunları, Wuhuanlar ve Kırgızlar arasında içki kaydeder. Kaşgarlı Mahmud ise on birinci yüzyılda içkilerin Türkçe adlarını verir.[1]

Asya Hunları için Han içkisi

İlk Han imparatoru, Asya Hunlarıyla evlilik yoluyla barış yaptı. Han’ın her yıl göndermeyi üstlendiği mallar arasında şarap da vardı.[2] MÖ 162’de İmparator Wen, memurlarının şanyu’ya her yıl yapışkan darı ve malt (秫糱) gönderdiğini yazdı. Gerekçesi, Asya Hunlarının soğuk kuzeyde yaşamasıydı.[2] Han Shu’ya göre Han generali Li Guangli, şanyu Hulugu’ya teslim oldu. Ertesi yıl Hulugu, her yıl on bin shi malt içkisi (糱酒), beş bin hu darı ve on bin top ipek istedi.[3]

Asya Hunları arasında içki savaşta da görünür. Shiji’ye göre bir düşmanın başını kesen ya da esir alan kişi bir kadeh şarap alırdı.[2] Bir Han ordusu Sağ Erdemli Kral’ı geceleyin basınca Kral şarapla sarhoştu.[2] Shiji, Asya Hunlarının bu içkiyi kendilerinin mi demlediğini, yoksa Han’ın gönderdiğini mi içtiğini söylemez.[2]

Wuhuanlar ve Gaocheler

Pei Songzhi, Sanguozhi şerhinde erken bir Wei tarihini aktarır. Bu tarihe göre Wuhuanlar beyaz şarap (白酒) yapabiliyordu, ama mayayı ve malti (麹蘖) yapmayı bilmiyordu.[4] Tahıl için hep Çin’e bakarlardı.[4] Beyaz şaraplarının neyden yapıldığını metin söylemez.[4] Hou Han Shu, Wuhuanlar hakkında bunun dışında aynı anlatıyı izler, ama bu cümleyi bırakır.

Wei Shu, sonraki tarihlerin Tiele dediği Gaocheler için tahılları olmadığını ve şarap yapmadıklarını söyler.[5] Tongdian, Wei Shu’nun sözlerini tekrarlar.[6]

449 tarihli arpa içkisi

Priscus, 449’da Attila’ya giden Roma elçiliğine eşlik etti. Tuna’nın kuzeyindeki köylerin elçilerin hizmetkârlarına verdiği bir arpa içkisini kaydeder. Barbarlar bu içkiye kamos diyordu.[7] Sözcüğün Türkçe mi yoksa Hunlardan daha eski mi olduğu araştırmacılar arasında tartışmalıdır.

569 tarihli tatlı içki

569’da Romalı elçiler, İstemi’nin kampındaki şölene katıldı. Menandros’a göre elçiler üzümden şarap içmedi, çünkü o topraklarda asma yetişmiyordu.[8][9] Başka bir tür tatlı şaraptan ise doyasıya içtiler.[8] Bu içki kımız olabilir. Bira ya da ale de önerilmiştir. Üçüncü bir öneri ekşi olan kımızı reddeder ve bal şarabını ya da pirinç şarabını yeğler.[10]

Kırgızlar

Yenisey Kırgızları kendi tahıllarını demlerdi.[11] Xin Tang Shu’ya göre darıyı (穄) üçüncü ayda eker, dokuzuncu ayda biçerlerdi. Darıyı yemek olarak pişirir, ondan içki de demlerlerdi.[11] Boyları et ve mayalanmış kısrak sütüyle geçinirdi.[11]

Kaşgarlı’nın sözcükleri

Kaşgarlı Mahmud’un sözlüğü, bägni sözcüğünü “buğday, darı ya da arpa birası”, buxsum sözcüğünü ise “darı birası” olarak verir.[12] Türk kültürünün bir tarihi arpa, buğday ve darı içkileri, bira ve boza için aynı sözcüğü verir.[13] Bir Türk kültürü el kitabı, Göktürklerin buğday ve darıdan yapılan bir içkiye begai dediğini söyler. Sözcük için bir kaynak göstermez.[14] Uγut maddesinde Kaşgarlı, bir bira mayasının yapılışını anlatır.[15] Otlar, filizlendirilmiş arpa unuyla karıştırılır. Karışım yoğrulur, fındık büyüklüğünde parçalara kesilir ve kurumaya bırakılır.[15] Maya, arpayla birlikte pişirilmiş buğdayın üzerine ufalanır. Pişmiş buğdayın her mann’ı için bir parça kullanılır.[15] Buğday temiz bir şeye sarılır ve üç gün mayalanmaya bırakılır. Sonra on gün daha fıçıya konur.[15] Sonunda üzerine su dökülür ve sıvı süzülür.[15] Kaşgarlı ortaya çıkan içkiye “buğday şarabı” der.[15] Bir araştırma, darı ve sudan yapılan bir içki için Türkçe sözcük olarak boza’yı verir.[16]

Bozkırda tahıl birasının kaydı, tahılın kaydını izler. Asya Hunları Han’dan malt ve malt içkisi aldı. Wuhuanlar mayayı bilmeden beyaz şarap yaptı. Kırgızlar kendi tarlalarının darısını demledi. Kaşgarlı’nın zamanına gelindiğinde içkilerin ve mayalarının Türkçe adları vardı.

Notlar

  1. ^ Han Shu, juan 94; Sanguozhi, juan 30; Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217; Dīvān Lughāt al-Turk
  2. ^ a b c d e Shiji, juan 110
  3. ^ Han Shu, juan 94
  4. ^ a b c Sanguozhi, juan 30
  5. ^ Wei Shu, juan 103
  6. ^ Tongdian, juan 197
  7. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 8, p. 83
  8. ^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.3, p. 121
  9. ^ Laufer 1919, p. 233
  10. ^ Blockley 1985, p. 264
  11. ^ a b c Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 217
  12. ^ Dīvān Lughāt al-Turk; al-Kāshgharī 1072–1074, p. 327, 360
  13. ^ Ögel 2000, p. 328
  14. ^ Kafesoğlu 1997, p. 318
  15. ^ a b c d e f Dīvān Lughāt al-Turk; al-Kāshgharī 1072–1074, p. 98
  16. ^ Maenchen-Helfen 1973, p. 425

Kaynaklar

Literatür

  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Otto J. Maenchen-Helfen, The World of the Huns: Studies in Their History and Culture (1973)
  • Maḥmūd al-Kāshgharī, Dīwān Lughat al-Turk (1072–1074)
  • Berthold Laufer, Sino-Iranica. Chinese Contributions to the History of Civilization in Ancient Iran (1919)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş II: Türklerde ziraat kültürü (2000)
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü (1997)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler8

Halklar
History of the Turkic peoples
Yeme içme
Grape Wine in Central Asia · Kamos · Millet · Steppe Diet
Gelenekler ve eğlenceler
Culture of the Turkic Peoples · Feasts in Kashgari's Dictionary
Kaynaklar
Sanguozhi

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Millet Beer.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/foods/millet-beer/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026