Heichezi (Kara Arabalar)

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Kara Arabalar anlamına gelen Heichezi, Çin kayıtlarına 843’te, yenilen Uygur kağanı Ögä’nin sığındığı halk olarak girer.^[1] Ögä’nin geriye kalan adamlarına barınak verdiler. Xin Tang Shu’ya göre sonra onu bir Tang ödülü için öldürdüler.^[1] Xin Tang Shu’nun burada okunan pasajları onların ülkesi, yaşam biçimi ya da dili hakkında hiçbir şey söylemez.^[1]

843’teki sığınma

Tang generali Shi Xiong Ögä’nin ordugâhını bastı, Prenses Taihe’yi buldu ve onu yurduna götürdü. Ögä yaralandı ve kaçtı. Xin Tang Shu, kağanın geri kalanları toplayıp Kara Arabalara dayanmaya gittiğini söyler. Tang sarayı, onu peşini bırakmadan kovalamaları için iki adama emir verdi: Tang tarafına geçmiş Uygur Aiyewu Hongshun ve Yinzhou valisi He Qingchao.^[1] Jiu Tang Shu kaçışı başka bir adla anlatır. Ögä kuzeydoğuya yaklaşık 400 li koştu ve Hejie Shiwei’lerin yanında ordugâh kurdu.^[2] Sonra kız kardeşini Shiweilere gelin verdi ve kendini onların himayesine bıraktı.^[2]

İki Tang tarihi bu yüzden sığınılan yeri farklı adlandırır. Xin Tang Shu ona Kara Arabalar der, Jiu Tang Shu Shiwei.^[3] Başvuru literatürü 845 tarihli bir Tang mektubunu aktarır. Mektup, Shiwei halkından Kara Arabalardan söz eder.^[4] Uygurların 847 ya da 848’de bölündüğü yedi Shiwei boyu arasında Kara Arabalar yoktur. Kaynaklar, o yılın Shiweilerinin Kara Arabalar mı yoksa başka bir grup mu olduğunu açıklamaz.^[5] Shiweilere ilişkin Çin anlatımları için bkz. Shiwei.

Kırgızlar ve Kara Arabalar

Kırgız kağanı Are, Uygurların kalıntısının Kara Arabalara gittiğini duydu. Onlara atların semirdiği sonbaharda saldırmak istedi. Tang imparatorundan asker istedi.^[1] 845 baharında Kırgız elçisi, efendisinin o kış Kara Arabalara gidip Uygur kağanının adamlarının kalıntısını toplamak niyetinde olduğunu söyledi.^[4] Tang başvezir Li Deyu, Kırgız kağanına Kara Arabaların güçlü bir boy olmadığını bildirdi. Onlar akılsızca Uygurları korumuş ve böylece kağanı küçümsemişlerdi, dedi. İş, yere düşmüş bir şeyi almak kadar kolay olacaktı.^[4] Li Deyu Tang süvarisi istenmesini reddetti. Kara Arabalar Tang sınırından Tang’ın yardım edemeyeceği kadar uzakta yaşıyordu. Tang bunun yerine Anxi’ye giden ana yollara asker yerleştirmeyi önerdi.^[4]

Ögä’nin ölümü

Xin Tang Shu, Hongshun’un Kara Arabalara zengin ödüller önerdiğini ve onları Ögä’yi öldürmeye çağırdığını söyler. Kağanla birlikte kaçan adamlar artık savaşamıyordu. Çoğu Youzhou’ya geçti. Kalanlar üşümüş ve açtı, sayıları yalnızca birkaç bini buluyordu. Kara Arabalar onların çöküşünden yararlanıp Ögä’yi öldürdü. Adamları sonra onun küçük kardeşi tegin E-nie’yi kağan yaptı.^[1] Jiu Tang Shu farklı bir anlatım verir. Ona göre bir Uygur veziri Uygurları Ögä’yi Altay’da öldürmeye zorladı ve onun küçük kardeşini tahta çıkardı.^[2]

İki anlatım farklı katilleri ve farklı yerleri gösterir. Başvuru literatürü Altay’ı akla yatkın olamayacak kadar batıda bulur. Cinayeti, Kara Arabaların bulunması beklenen çok daha doğudaki bir yere koyar.^[6] Uygurların sonradan bağımlılıklarını Kara Arabalardan Xi hükümdarı Shishelang’a kaydırdığına dikkat çeker. Bu, cinayete katılsalar da katılmasalar da Kara Arabaların onlara dönmüş olduğunu düşündürür.^[6] İki anlatımdan hangisinin doğru olduğu kesinleşmemiştir.^[3]