Asya Hunlarının doğu yanındaki en güçlü güç, Mete Han tahta çıktığında Donghulardı. Shiji, Duman döneminde Donghuların güçlü, Yuezhilerin ise gelişkin olduğunu söyler. Qin’e karşı duramayan Duman’ın kuzeye çekildiğini de bildirir.[1][2] Mete Han Donghu kralını kırdı. Halkını ve sürülerini alıp batıya döndü. Hou Han Shu, Wuhuanları ve Siyenpileri Donghulardan geriye kalanlardan türetir.[3] Wei Shu aynısını Rouranlar için yapar.[4]

Yan’ın kuzeyi

Shiji, Donghuları Çin devletlerinin kuzeyindeki halklar arasında sayar. Bu halkların her biri kendi vadisinde, kendi şefleriyle yaşardı. Sayıları yüzü aşıyordu ve hiçbiri ötekilerle birleşemiyordu.[1] Yan devletiyle sınırda kayıtlı tek bir olay vardır. Yan generali Qin Kai, Hu arasında rehine olarak yaşamıştı ve Hu ona güveniyordu. Eve dönünce Donghulara saldırıp onları kırdı. Donghular bin liden fazla geri çekildi.[1] Metin, Qin Kai’nin Jing Ke ile birlikte Qin kralını öldürmeye giden Qin Wuyang’ın büyükbabası olduğunu ekler. Bunun üzerine Yan, Zaoyang’dan Xiangping’e kadar bir sur kurdu. Hu’ya karşı Shanggu, Yuyang, Youbeiping, Liaoxi ve Liaodong idari bölgelerini (komutanlıklarını) kurdu.[1] Shiji, Qin Kai’nin seferi için tarih vermez.[1] Seferi, Hu giysisini ve atlı okçuluğu benimseyen Zhao Kralı Wuling’in anlatısından sonra aktarır.[1] Zhao generali Li Mu’nun biyografisi, onun Dan-Lin’i yok ettiğini, Donghuları kırdığını ve Linhuları boyun eğdirdiğini ekler.[5][6]

Mete Han’ın savaşı

Mete Han babasını daha yeni öldürmüştü. Donghu kralı bunu duydu ve Duman’ın bin lilik atını istemek için haber gönderdi. Vezirler, atın Asya Hunlarının hazinesi olduğunu ve elde tutulması gerektiğini söyledi. Mete Han, bir komşudan tek bir at neden esirgensin diye sordu. Atı verdi.[1] Bir süre sonra kral, bunu korkuya yorarak şanyunun eşlerinden birini istedi. Vezirler öfkelendi ve savaş istedi. Mete Han, bir komşudan tek bir kadın neden esirgensin diye sordu. Kadını verdi.[1]

Kral cesaretlendi ve batıya doğru ilerledi. İki halkın arasında, genişliği bin liden fazla olan ve kimsenin yaşamadığı bir çorak arazi uzanıyordu. Her iki taraf da kendi kenarını gözetleme noktası olarak elinde tutuyordu (outuo, 甌脫).[1][7][8] Kral bu kez haber gönderdi: Asya Hunları o toprağa ulaşamıyordu ve kral onu kendisi istiyordu. Bazı vezirler toprağın boş olduğunu, verilebileceğini de tutulabileceğini de söyledi. Mete Han öfkeyle karşılık verdi: toprak devletin temeliydi ve verilemezdi. Toprağın verilmesini söyleyen herkesin başını kestirdi. Sonra ata bindi, geride kalanın başının kesilmesini emretti ve doğuya sürdü.[1][9][8]

Donghular onu hafife almıştı ve hiçbir hazırlık yapmamıştı. Asya Hunları geldi. Donghu kralını kırıp yok etti, halkını ve hayvanlarını aldı.[1] Han Shu hikâyeyi hemen hemen aynı sözlerle yeniden anlatır.[10] Mete Han doğudan batıya döndü. Yuezhileri sürdü. Loufanları ve ırmağın güneyindeki Baiyang kralını kendine kattı, Meng Tian’ın Asya Hunlarından aldığı toprağı geri kazandı ve Yan ile Dai’ye akın etti. O sırada Han ile Xiang Yu savaş hâlindeydi ve Çin yıpranmıştı. Sonuç olarak Mete Han güçlendi ve üç yüz binden fazla okçusu oldu.[1] Donghuların yenilgisi yaklaşık MÖ 206’ya konur.[11] Bu hikâye, ıslık çalan okları ve at, eş ile toprak istemleriyle, Asya Hunlarının kendi aralarında anlattığı bir kahramanlık hikâyesine dayanıyor olabilir.[12]

Donghulardan geldiği iddia edilen soy

Hou Han Shu, Wuhuanların aslında Donghu olduğunu söyler. Mete Han, Han hanedanının ilk yıllarında Donghu devletini yok edince, arta kalanlar Wuhuan Dağı’na yerleşti ve adlarını ondan aldı.[3][13] Metin Siyenpileri ise Donghuların bir başka kolu sayar. Siyenpiler ayrı bir yerde, Siyenpi Dağı’nın yanına yerleşmişti. Metne göre dilleri ve âdetleri Wuhuanlarınki gibiydi.[3] Metin, Siyenpilerin de Mete Han tarafından kırıldığını ekler. Siyenpiler Liaodong sınırının ötesine kaçtı ve orada Wuhuanların yanında kaldı.[3] Wei Shu, Rouranlar bölümüne bu halkın Donghuların torunları olduğunu söyleyerek başlar. Boy adlarını Yujiulü diye verir.[4]

Bu üç iddianın hepsi olaydan çok sonra yazılmış tarihlerden gelir. Savaşı anlatan Shiji, ne Wuhuanları ne de Siyenpileri anar.[1] Modern araştırmaya göre Donghular proto-Moğolca konuşan bir halk gibi görünür. Ya da en azından sonradan Moğolcayla ilişkilendirilen grupları içeriyordu.[14]

Ad ve dil

Donghu, Çincede doğudaki Hu demektir. Kaynaklar, halkın kendisi için kullandığı bir ad vermez. Dillerinden de tek bir sözcük aktarmaz.[1] Hu, tarihlerin kuzeydeki halklara verdiği addır. Bu halkların arasında Asya Hunları da vardır. Shiji’de Meng Tian, Hu’ya karşı kuzeye gönderilir ve ırmağın güneyindeki toprağı alır.[1] Han Shu’da Han sarayına yazan bir şanyu, Hu’ya Gök’ün gururlu oğulları der.[10] Araştırmacılar Hu, Lin Hu, Donghu ve Loufan Çince terimlerini kimlik belirten terimler olarak incelememiştir. Bu yüzden terimlerin neyi kapsadığı hakkında az şey söylenebilir. Donghu’nun hiç etnonim olarak kullanılıp kullanılmadığı, yoksa Asya Hunlarının doğusundaki halklar için yalnızca bir etiket mi olduğu açık bir sorudur.[15] Adın iki açıklaması bilinir. Biri Donghu’yu Çincedeki “doğudaki Hu” sayar. Öteki onu Tunguz’un Çince yazımı sayar, Tunguz da bir Türkçe “domuz” sözcüğünden gelecektir. İkinci açıklamadan kuşku duyulmuştur, çünkü bu Türkçe sözcük Milat’tan öncesinden bilinmez.[16] Outuo sözcüğü birden çok biçimde yorumlanmıştır. Bir öneri onu Moğolca otog, “bölge” sözcüğünün Asya Hun biçimi sayar. Bir varsayıma göre Donghularla savaş o zaman yalnızca otlak için değil, garnizonlu bir sınır şeridinin denetimi için yapılmıştır.[17] İkinci bir öneri onu Türkçe ordu, “kamp” ya da “garnizon” sözcüğünün erken biçimi sayar ve ordu’yu Asya Hunları ile Donghular arasındaki boş şeritten türetir.[18][19][20] Çinli yorumcular sözcüğü toprak kulübe ya da insansız çorak arazi diye açıklar, ordu ile özdeşlik ise yalnızca sese dayanır.[19] Bir tutuma göre Asya Hunları Türk, doğularındaki Donghular ise Proto-Moğoldu ve iki halk arasında bir çöl bulunuyordu. Bu tutum Türklerle Moğolların tek bir halk olduğu görüşünü reddeder.[21]

Kaynakların ortaya koyduğu sonuç sınırlıdır: doğuda bir kralın yönettiği güçlü bir komşu vardı ve Mete Han onu tek bir seferde yok etti. Wuhuanların, Siyenpilerin ve Rouranların ondan geldiği ise sonraki tarihlerin iddiasıdır.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Shiji, juan 110
  2. ^ Ögel 2015, p. 118
  3. ^ a b c d Hou Han Shu, juan 90
  4. ^ a b Wei Shu, juan 103
  5. ^ Shiji
  6. ^ Ögel 2015, p. 60–61
  7. ^ Lattimore 1951, p. 524
  8. ^ a b Ögel 2015, p. 158–159
  9. ^ Lattimore 1951, p. 463–464
  10. ^ a b Han Shu, juan 94
  11. ^ Sinor 1990, p. 126
  12. ^ Lattimore 1951, p. 463–465
  13. ^ Ögel 2015, p. 178,182
  14. ^ Golden 1992, p. 69
  15. ^ Cosmo 2011, p. 36
  16. ^ Ögel 2000, p. 170–172
  17. ^ Lattimore 1951, p. 524–525
  18. ^ Ögel 2000, p. 265
  19. ^ a b Ögel 2000, p. 1–3
  20. ^ Ögel 2015, p. 162
  21. ^ Ögel 2000, p. 167–169

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Nicola Di Cosmo, Ethnogenesis, Coevolution and Political Morphology of the Earliest Steppe Empire: The Xiongnu Question Revisited (2011)
  • Denis Sinor (ed.), The Cambridge History of Early Inner Asia (1990)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi I (2015)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş I: Türklerde köy ve şehir hayatı (2000)
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş VII: Türklerde ordu, ordugah ve otağ (2000)
  • Owen Lattimore, Inner Asian Frontiers of China (1951)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler7

Kişiler
Bagatur (Modu Chanyu) · Duman (Touman)
Halklar
Dingling · Eurasian Nomads · Wuhuan · Yuezhi
Gelenekler ve eğlenceler
The Xianbei Spring Assembly

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Donghu.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/ethnicities/donghu/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026