Baidao Ovası

Baidao, 白道川, Çin’in kuzey sınırında bir yerdir. Tarihler adını 583 ile 630 arasındaki Göktürk savaşlarında anar.^[1] Sui Shu, İşbara Kağan’ın oraya ulaşmak için çölü güneye doğru geçtiğini söyler.^[2] Tongdian burayı, Sarı Irmak’ta başlayan bir ülkenin kuzey kenarı sayar.^[3] Demek ki burası çöl ile ırmak arasındaydı.

Adın son karakteri 川 iki biçimde karşılanır. 1864 tarihli Fransızca çeviri yere Baidao vadisi der.^[4] Modern bir çeviri ona Baidao ırmağı der ve onu Suiyuan’da Guihuacheng’in kuzeyindeki Baidao’ya yerleştirir. Çeviri, ırmağa Heihe ya da Mangganshui de dendiğini ekler.^[5] Aynı çeviri Baidao chuan adını Jin ırmağı’nın eski bir adı olarak verir.^[6]

583 yenilgisi

Baidao’daki ilk Göktürk muharebesi 583 Haziran’ında yapıldı. Muharebe Sui ile yapılan savaşlara aittir.^[7] Zizhi tongjian onu o yılın dördüncü ayına kaydeder.^[8] Sui’nin Wei prensi dört komutanı Shuozhou yolundan çıkardı ve İşbara ile Baidao’da karşılaştı.^[8] Komutanı Li Chong, çabuk zaferlere alışmış Göktürklerin Sui’yi küçümseyeceğini ve nöbet tutmayacağını savundu.^[8] Li Chong ile Li Che beş bin seçme atlı alıp onlara saldırdı. Göktürkler bozuldu.^[8] İşbara altın zırhını fırlatıp attı ve otların arasında saklanarak kurtuldu.^[8] Ordusunun yiyeceği yoktu. Yemek için kemik öğüttü ve hastalığa tutuldu.^[8]

İşbara’nın sığınağı

İki yıl sonra İşbara, bir sığınmacı olarak Baidao’ya geri geldi. Bu, iç savaş sırasındaydı.^[9] Tarduş onu sıkıştırıyordu. Doğudaki Kıtanlar’dan da korkuyordu.^[2] Sui imparatorundan, boylarını çölün öte yanına geçirmesine ve Baidao ovasında barındırmasına izin vermesini istedi. İmparator razı oldu.^[2] Zizhi tongjian isteği 585’e kaydeder.^[10] Jin prensi Guang, ona destek olmak, giyecek ve yiyecek vermek için birliklerle gönderildi.^[2]

Baidao’dan İşbara batıya, Apa’ya karşı saldırdı.^[2] O yokken Aba boyları karılarını ve çocuklarını götürdü. Sui birlikleri Abaları yendi ve aldıkları her şeyi İşbara’ya verdi.^[2] İşbara bunun üzerine çölü sınır sayan bir antlaşma yaptı.^[2] Ardından gelen yazıda imparatora tebaası olarak seslendi.^[2] Bei Shi anlatımı tekrarlar.^[11]

Sui döneminde

599’da başvezir Gao Jiong komutasındaki bir Sui ordusu, yenilmiş bir Göktürk ordusunu Baidao’dan ve Qin dağlarından geçirerek yedi yüz li’den fazla kovaladı.^[12] Aynı savaşta Gao Jiong Baidao’dan çıktı ve çölün içine ilerlemeyi planladı.^[12] Daha fazla asker isteyince imparatorun çevresindeki bazı adamlar onun isyan etmek istediğini söyledi.^[12]

Sui’nin Dajin Dağı’ndaki zaferinden sonra Yami Kağan imparatora bir teşekkür yazısı gönderdi. Sui ona Qimin Kağan diyordu.^[2] Yazıda, kendisine geçen boyların ya Uzun Sur’un içine girdiğini ya da Baidao’ya yerleştiğini yazdı. Halklarıyla koyun ve atlarının tepeleri ve vadileri doldurduğunu da ekledi.^[2]

Tang fethi

630’un ilk ayında Tang generali Li Shiji Yunzhong’dan çıkıp Göktürkleri Baidao’da ezdi.^[13] Li Jing, gece baskınından sonra Dingxiang’dan ona orada katıldı.^[13] İki general Baidao’da, İlig Kağan’ın ordugâhını bozan yürüyüşü planladı. Yürüyüş Tang fethinin parçasıydı.^[13]

Aşina Simo

Tang, Aşina Simo’yu İlig’in eski boylarının başına getirdi. Ona verilen topraklar güneyde Sarı Irmak’tan kuzeyde Xueyantuo ile buluştuğu Baidao ovasına uzanıyordu.^[3] Jiu Tang Shu, Simo’nun halkının Xueyantuo’dan korktuğunu ve önce Baidao’nun kuzeyine geçmek istemediğini söyler.^[14] Xin Tang Shu onun ırmağı geçişini 641’e tarihler.^[15] Irmak ile Baidao arasındaki toprağa geniş otlak ve kuzeyin ıssız bozkırlarının en iyi yeri der. Göktürkler bu toprak için savaşmıştı.^[15] Simo öldüğünde Zhaoling’deki mezar höyüğü Baidao dağının biçiminde yapıldı.^[14]