Yaglakar

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Uygurlar, Dokuz Oğuz’un dokuz boyunun önde gelenidir. Kendileri de on alt boya ayrılmıştı. Yaglakar bu on boyun ilkiydi. 795’e kadar Uygur Kağanlığı’nın kağanları bu boydan çıktı.^[1]

Hanedan böylece iç içe geçmiş bir düzenin başında duruyordu. Dokuz boylu konfederasyonu üyelerinden biri olan Uygurlar yönetiyordu. Uygurlar on alt boydan oluşuyordu ve bunların birinin, yani Yaglakar’ın yönetimindeydi. Bu bozkırda hükümdarlık çoğu zaman tek bir taht değildi. Bir dizi koltuğun başındaki koltuktu. 795’ten sonra kağanlar Ediz boyundan geldi.^[2]

Eski Uygur runik anıtları hanedanı birkaç kez Yaglakar adıyla anar.^[3] Tariat yazıtında sözcük, Tarduş ileri gelenlerini sayan bir satırın sonunda, ïšbara sengün yaglakar sözleriyle yer alır.^[4]

2021’de Moğolistan’ın Govi-Altay ilindeki Dövön’de dikili bir taş bulundu. Taşın üzerinde buluntuyu yapanların Yaglakar boyuna ait olabileceğini düşündüğü bir tamga, Uygur yazısıyla bir metin ve iki harften oluşan, taš (“taş”) diye okunan bir runik metin vardır.^[5]

Sitenin kullandığı Uygur amblemi, bu hanedanla ilişkilendirilen damganın örnek alınmasıyla çizilmiştir.

Notlar

^ Mackerras 1972, p. 1
^ Mackerras 1972, p. 158
^ Klyaştornıy 1990, p. 137
^ Saadettin 1995, p. 75
^ Badam 2024, p. 33

Kaynaklar

Jiu Tangshu (Old Book of Tang), juan 194
Xin Tangshu (New Book of Tang), juan 215 (after Jiu Tangshu)
Karabalghasun inscription
Tariat inscription

Literatür

Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T'ang Dynastic Histories (1972)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Gömeç, Saadettin, Terhin Yazıtı'nın Tarihi Açıdan Değerlendirilmesi (1995)
Sergey G. Klyaştornıy (Klyashtornyj), Orhon Anıtlarında Türklerin Krallık Soyunun Adı (1990)
Azzaya Badam, Moğolistan’da 2018–2021 Yılları Arasında Bulunan Runik Yazıtlar (2024)