Dengzhu

Dengshuzi, 鄧叔子, Anagui’nin amcasıydı. Rouran kalıntısı, kağanın ölümünden sonra onu hükümdar yaptı. Zhou Shu ona “hükümdar”dan başka bir unvan, bir yıllık kaçıştan başka bir saltanat vermez.^[1]

Hükümdar yapılışı (552)

552 başında Bumin Rouranları Huaihuang’ın kuzeyinde kırdı ve Anagui kendini öldürdü. Anagui’nin oğlu Anluochen Kuzey Qi’ye kaçtı. Kalıntı Anagui’nin amcası Dengshuzi’yi yeniden hükümdar yaptı.^[1] Bei Shi olayı aynı sözlerle anlatır. Burada Zhou Shu’nun kopyasıdır, ikinci bir tanık değil.^[2] Dengshuzi’nin 552’den önce kim olduğunu hiçbir kaynak söylemez. Anagui’nin baba tarafı amcasıysa, Futu’nun kardeşiydi. Wei Shu, Futu’nun Tulun’un Houlüling dul karısından olan altı oğlunu sayar ve geri kalan dördünün adını vermez. Futu’nun kardeşlerinden ise hiçbirinin adını anmaz. Başka bir anlatım onu bunun yerine Anagui’nin oğlu yapar.^[3]

Yenilgi ve ölüm (553–555)

553’te Bumin’in oğlu Issık Kağan, onu Ordos kıyısında, Woye’nin kuzeyindeki Mulai Dağı’nda kırdı. Bei Shi dağın adını ilk karakteri olmadan yazar ve Zhou Shu’nun derleme notu bu farkı kaydeder.^[4] Issık’ın kardeşi ve halefi Mukan daha sonra Dengshuzi’ye karşı bir ordu yönetti ve geriye kalanı yok etti. Bu, Mukan’ın Dengshuzi’yi yok edişidir. Dengshuzi hayatta kalanlarla birlikte Batı Wei’ye kaçtı.^[1] Orada Mukan’ın elçileri onu istedi. Wei, Dengshuzi’yi ve halkından üç bin kadar kişiyi yakaladı. Onları elçilere teslim etti ve Chang’an’ın Qingmen kapısı dışında öldürttü.^[1] Zhou Shu kaçış ya da öldürme için bir yıl vermez. Bei Shi’nin Rouran bölümü, Rouranların Guanzhong’a kaçışını Wei imparatoru Gong’un ikinci yılına, yani 555’e tarihler. Hükümdarlarının önderliğinde binden fazla hane kaçtı. Zhou Shu’nun kendi derleme notu da Dengshuzi’nin kaçışı için bu yılı alır.^[5]

Bir anlatıma göre Qi imparatoru onu, bozkırda Qi etkisini canlı tutmak için 553’te Göktürklere karşı yürümeye zorladı. Zhou Shu ise onu amca olarak tanır ve güneye, Qi’ye değil, batıya, Wei’ye giden Rouranlar arasında sayar.^[3] İki anlatım kalıntının iki grubunu anlatıyor olabilir: Dengshuzi’nin batıya giden grubunu ve Anluochen’in güneye giden grubunu. Kaynaklar bunu söylemez.

Qi anlatımı

Qi yıllıkları olayı üç noktada farklı anlatır.^[6]

Qi yıllıkları onun adını 鄧叔子 değil, 登注 yazar. Ona ayrıca ilteber unvanını verir.^[6] Onu Anagui’nin 從弟’si, yani küçük amca çocuğu yapar. Zhou Shu ise onu Anagui’nin amcası yapar. Üçüncü olarak yıllıklar onu 552’nin ikinci ayında Anluochen’le ve kendi oğlu Kuti’yle birlikte güneye, Qi’ye kaçırır. Bozkırda kalmaz. Bu anlatıma göre kalıntının orada yükselttiği hükümdar Dengzhu’nun ikinci oğlu Tiefa idi.^[6]

Aynı anlatıma göre Dengzhu da hükümdar oldu, ama bir yıl sonra ve kısa bir süre için. 553’ün ikinci ayında Qi onu ve Kuti’yi kuzeye geri gönderdi. Kıtanlar Tiefa’yı öldürdü. Halk onun yerine Dengzhu’yu hükümdar yaptı. Kendi beyi Afuti Dengzhu’yu öldürdü. Halk ardından Kuti’yi hükümdar yaptı.^[6] Dolayısıyla 553’te kendi beyi tarafından öldürülen bir hükümdar, Batı Wei’nin Mukan’ın elçilerine Qingmen kapısında idam edilmek üzere teslim ettiği hükümdar olamaz. Bei Shi’nin Rouran bölümü iki sonu art arda anlatır. 553’te Afuti Dengzhu’yu öldürdü. İki yıl sonra ise adı verilmeyen bir “Rouran hükümdarı”, üç binden fazla halkıyla birlikte Qingmen kapısı dışında teslim edildi.^[5]

Bu, 登注 ile 鄧叔子’nın bir adam mı, iki adam mı olduğu sorusunu gündeme getirir. Kanıtlar bunu çözmez. Bazı araştırmacılar Sima Guang’ın Zizhi tongjian’ına düştüğü nota dayanır. Onlar ikisini, dağılmış bir halkın farklı parçalarının yükselttiği iki ayrı adam sayar. Anagui’nin amca çocuğu Dengzhu 553’te Afuti tarafından öldürüldü. Anagui’nin amcası Deng Shuzi ise 555’te Chang’an dışında öldürüldü.^[7] İki ad, aynı adamın iki kez yazılmış hali olacak kadar sesçe yakındır. İki kariyer ise bir kâtibin yanlışıyla uzlaştırılamayacak kadar farklıdır.

Değerlendirme

Dengshuzi’nin yılı, Göktürklerin Bumin’in başlattığını bitirdiği yıldır. Qingmen kapısındaki öldürme, bir Çin devletinin bir bozkır hükümdarının düşmanlarını ona istek üzerine teslim ettiğinin kaydedilmiş ilk örneğidir. Göktürkler aynısını 619’da Heshana için Tang’dan isteyecekti. Rouranların sonu Anagui’nin hikâyesinin bir parçasıdır ve Dengshuzi bu sona aittir.