Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Göktürk-Rouran Savaşları, Göktürklerin eski efendileri Rouran Kağanlığını yıktığı ve geriye kalanını kovaladığı savaşlardır. Savaşlar 546’da başladı. Bumin, Rouran kağanı Anagui’den bir eş istedi ve demirci köle diye aşağılandı.[1] 552’de Bumin Rouran ordusunu Huaihuang’ın kuzeyinde yok etti. Çin tarihlerine göre Anagui kendini öldürdü.[1] Bumin’in halefleri Issık ile Mukan kalıntıyı kırdı. 555’te bozkırdaki son Rouranlar Mukan’ın elçilerine teslim edilip Chang’an’da öldürüldü.[1] İkinci bir grup batıya kaçmıştı. Avrupa’daki Avarların kağanları ve yönetici soyluları büyük olasılıkla bu gruptan çıktı.[2][3] Göktürkler Avarları yüzyılın sonuna kadar kaçak tebaaları saydı. Bu iddiayı Kafkasya’nın kuzeyindeki bozkırda ve Konstantinopolis sarayında dile getirdiler.

Arka plan

Rouranlar bir buçuk yüzyıl boyunca doğu bozkırını yönetti. Onların altındaki Türkçe konuşan halklar, kuzeydeki Tieleden Altay’daki Aşinalara kadar, Rouranlara hizmet etti. 487 ve 508 Tiele ayaklanmaları Rouran egemenliğini daha önce sarsmıştı. 546’da Tieleler Rouranlara karşı yeni bir ayaklanma hazırladı.[1] Aşinaların başındaki Bumin onlara yolda saldırdı. Onları kırdı ve elli binden fazla çadırın teslimiyetini aldı.[1] Sonra Anagui’den bir Rouran prensesi istedi.[1] Anagui onu azarlamak için bir adam gönderdi: “Sen benim demirci kölemsin, böyle bir şeyi söylemeye nasıl cüret edersin?”[1] Bumin habercisini öldürdü. Rouranlarla ilişkisini kopardı.[1] Bunun yerine Batı Wei’e yöneldi. 551’de Göktürk-Wei ittifakı çerçevesinde bir Wei prensesiyle evlendi.[1]

Bağımsızlık savaşı (546–552)

Bağımsızlık savaşı 552’nin ilk aylarında karara bağlandı.[1] Ocak ayında Göktürkler Cungarya’da küçük bir muharebede bir Rouran ordusunu yendi.[4] Sonra yeni Rouran başkenti Mumocheng’e doğru doğuya yürüdüler.[4] Huaihuang’ın kuzeyinde daha büyük bir Rouran ordusu onlarla karşılaştı ve yok edildi.[1] Çin tarihlerinin anlattığına göre Anagui kendini öldürdü.[1] İntihar kuşkulu bulunmuştur. Gerekçe, eski Türk ya da Moğol geleneğinde başka hiçbir hükümdarın kendi canına kıydığının söylenmemesidir.[5] Bumin İllig Kağan unvanını aldı. 552 Nisanında Rouranların eski merkezi Ötüken’in kutsal ormanına girdi.[1][6]

551 ve 552 Göktürk-Rouran savaşının haritası: Altay'dan Bumin önderliğindeki Aşinalar Cungarya'da bir Rouran ordusuna vurur ve Gobi'yi aşarak doğuya, Anagui'nin kendini öldürdüğü Huaihuang'a ilerler. Rouranlar doğu bozkırını yönetir, Tieleler batıda onların tebaasıdır
551–552: Bumin önderliğindeki Göktürkler Rouranlara karşı ayaklanır. Ocak 552'de Cungarya'da bir Rouran ordusunu yenerler, sonra ana Rouran ordusunu Huaihuang'ın kuzeyinde ezerler ve Anagui kendini öldürür. Modern harita. Yollar ve Cungarya'daki muharebenin yeri çizilmiştir.
© Emre-E Yavuz 2026

Rouranların bölünmesi (552)

Yenilen Rouranlar üç yöne gitti. Hanedanın en büyük bölümü güneye, Kuzey Qi’ye gitti.[5] Qi yıllıkları çöküşü 552’nin ikinci ayına tarihler. Yıllıklar, Qi’ye geçenlerin adını da verir: Anagui’nin varisi Anluochen, Anagui’nin amca çocuğu Dengzhu ve Dengzhu’nun oğlu Kuti.[7] Bozkırda kalan Rouranlar, Dengzhu’nun ikinci oğlu Tiefa’yı hükümdar yaptı.[7] Ayrı bir kol, Anagui’nin amcası Dengshuzi’yi kağanlığa yükseltti.[8]

Üçüncü grup batıya at sürdü.[6] Bu grup Yujiulü hanedanından değil, devletin üst kademelerini oluşturmuş soylulardan oluşuyordu. Yirmi bin kadar kişi, olasılıkla Aşina ordularının yanından geçerek, panik içinde bozkırı aştı.[6] Avrupa’daki Avarların kağanları ve yönetici soyluları büyük olasılıkla bunların arasından çıktı. Kağan unvanı da onlarla birlikte batıya gitti.[2][3] Bazı araştırmacılara göre soylular büyük olasılıkla doğu Türk kökenliydi.[6]

Kalıntıya karşı savaş (553–555)

Bumin’in oğlu ve halefi Issık, Dengshuzi’yi Woye sınır garnizonunun kuzeyindeki Mulai Dağı’nda bir kez daha kırdı. Bu, Mulai Dağı Muharebesi’dir.[1] Zizhi tongjian muharebeyi 553 altında kaydeder.[9] Aynı yıl Qi, Dengzhu ile Kuti’yi kuzeye geri gönderdi. Rouran tahtı birkaç ay içinde üç kez el değiştirdi: Tiefa Kıtanlar tarafından öldürüldü, Dengzhu kendi beyi Afuti tarafından öldürüldü ve halk Kuti’yi hükümdar yaptı.[7] Dengzhu ile Dengshuzi’nin aslında iki kez yazılmış bir adam olup olmadığı belli değildir.

553’ün on ikinci ayında Göktürkler Rouranlara yeniden saldırdı. Bütün halk güneye, Qi’ye kaçtı.[7] Qi imparatoru Wenxuan, Göktürklerle karşılaşmak ve kaçakları içeri almak için Jinyang’dan kuzeye yürüdü.[7] Kuti’yi tahttan indirip Anluochen’i hükümdar yaptı. Anluochen’i Mayi ırmağı kıyısına yerleştirdi.[7] Sonra Göktürkleri Shuozhou’ya kadar kovaladı. Bu, Qi’nin Shuozhou yürüyüşü’dür. Qi yıllıkları, Göktürklerin orada boyun eğmek istediğini söyler.[7] Bu cümle Qi sarayının kendi seferine ilişkin anlatımıdır. Hiçbir Göktürk ya da Zhou kaynağı onu doğrulamaz.

Qi’nin yanındaki Rouranlar koruyucularından uzun yaşamadı. 554’ün üçüncü ayında Anluochen ayaklandı. İmparator onu yendi ve karısını, çocuklarını ve otuz binden fazla halkını aldı.[7] 555 yazında Qi, geriye kalanı Huaishuo’da ve Woye’de yakaladı.[7] Bozkırda, Issık’tan sonra kağan olan Mukan, Dengshuzi’ye karşı bir ordu yönetti ve onu yok etti. Bu, Mukan’ın Dengshuzi’yi yok edişi’dir.[1] Dengshuzi, halkının geri kalanıyla Batı Wei’ye kaçtı.[1] Bei Shi onların Guanzhong’a kaçışını 555’e koyar.[10] Mukan’ın elçileri ardı ardına gelip ölümlerini istedi. Wei şansölyesi Yuwen Tai kabul etti.[11] Dengshuzi ve halkından üç bin kadar kişi teslim edildi ve Chang’an’ın Qingmen kapısı dışında öldürüldü. Bu, Qingmen idamları’dır.[1] Böylece Rouranlar bozkırdan silindi.

Avarlar (557–598)

Batıya giden kaçaklar, Bizans tarihlerinde Avarlar olarak yeniden görünür.[12] Uzun gezintilerden sonra Kafkasya’nın kuzeyindeki Alanlara vardılar. Elçileri Alanlar aracılığıyla Konstantinopolis’te Iustinianos’a ulaştı. Bu, Avarların kaçışı’dır.[13] Karadeniz’in kuzeyindeki bozkıra büyük olasılıkla yaklaşık 557’de geldiler. İlk elçilikleri 558’de imparatora ulaştı.[12] Elçiliklerin tarihçisi Menandros, Göktürklerin önderi olarak Silzibul adını verdiği İstemi’nin cevabını korur.[14] İstemi, Avarların kaçışını ve giderken Göktürk topraklarına verdikleri zararı öğrenmişti.[14] Avarlar, dedi, Göktürk kılıçlarından göğe uçup kaçacak kuşlar ya da denizin derinliklerine saklanacak balıklar değildi. Eftalitlerle savaşı bitirince onlara saldıracaktı.[14]

Avarlar Göktürkler ile Roma arasında bir mesele haline geldi.[15] 568’de II. Justinos, Maniah’ın elçiliğindeki Göktürk elçilerine Avarların onların tebaası olup olmadığını sordu.[16] Elçiler, Avarların bir kısmının hâlâ onlara itaat ettiğini söyledi. Kaçanlar ise yirmi bin kadardı.[16] Kaçaklar, Göktürklerin Roma ile ittifak aramasının nedenlerinden biriydi: Göktürklere bağlı bir Roma, onların kaçak tebaasını barındırmaya devam edemezdi.[17]

576’da Roma elçisi Valentinos, Türk Şad’ın yanına geldi. Türk Şad, onu hâlâ Avarlara sığınak vermekle ve böylece Göktürklerin intikam almasını engellemekle suçladı.[18] Türk Şad Avarlara “benim kölelerim, Uarkhonitai” dedi.[19] İmparatoru, “efendilerinden kaçmış kölelerimiz”le bir antlaşma yapmakla suçladı. Menandros bununla Avarları kastettiğini ekler.[19] Türk Şad, kırbacını görseler bile yeryüzünün en dip köşelerine kaçacaklarını söyledi.[19] Aynı yıl Utigur prensi Anagai ile Göktürk generali Bokhan, Türk Şad’ın kışkırtmasıyla Kırım’daki Bosporos’u kuşattı. Bu, Bosporos kuşatması’dır.[18] Göktürkler Kırım’ı Roma’ya ceza olarak ve bir Avar yayılmasını önlemek için meşgul tuttu.[18]

O sıralarda Avarlar 567 ve 568’de Gepidleri Pannonia’dan sürmüştü. Orta Tuna’nın egemen gücü olmuşlardı.[12] Göktürkler onlara orada hiç ulaşamadı. Göktürk adı yine de Roma için bir tehdit olarak işe yaradı. 579’da imparator Tiberios, Avar kağanı Baian’ın elçilerine Göktürklerin Kherson yakınında ordugâh kurduğunu söyledi. Avarlar Tuna’yı geçerse çabucak haber alacaklarını da ekledi. Bu, Göktürklerin Kherson önünde bulunduğu bölüm’dür.[20]

Theophylaktos’un anlatımı

Bir kuşak sonra Theophylaktos Simokattes hikâyeyi Göktürk tarafından anlattı. Bunu bir Göktürk kağanının imparator Maurikios’a mektubunda aktardı.[21] Kağan Eftalitleri yenmişti. Sonra Stembischagan’la ittifak halinde Avar halkını köleleştirmişti.[21] Yenilen Avarların bir kısmı Taugast’a, bir kısmı Mucri denen bir halka kaçtı.[22] Theophylaktos, Avrupa Avarlarının gerçek Avarlar olmadığı sonucuna vardı. Onlar, Iustinianos döneminde kaçmış ve Avar adını almış Var ve Chunni’nin küçük bir koluydu.[23] Theophylaktos mektubu yanlış tarihlemiş olabilir. Öyleyse Theophylaktos ad hikâyesini Menandros’un Uarkhonitai’sinden kurmuş olabilir.[24]

Göktürklerden kaçış ilk kaçaklarla bitmedi. Yine Var ve Chunni’den gelen iki halk Göktürklerden Avrupa’ya kaçtı ve Avar kağanına katıldı, toplam on bin kişi. Bu, Tarniachların ve Kotzagerlerin kaçışı’dır.[25] Bu ikinci kaçış, Turum ayaklanmasının yılı olan 582’ye tarihlenmiştir.[26]

Sonuç

Savaşlar Göktürkleri Rouranların mirasçısı yaptı. Bumin, ilk kez Rouran hükümdarının unvanı olarak görünen kağan unvanını devraldı. Rouranların hükmettiği merkez olan Ötüken’i de devraldı.[27][6] Rouran hanedanı Qi’nin içinde, bir Çin sarayının tebaası olarak son buldu. Aynı hanedan Göktürklerin isteğiyle Qingmen kapısında da son buldu.[28] Sekizinci yüzyıl Göktürk yazıtları, Bumin ile İstemi’nin yasını tutmaya gelen halklar arasında hâlâ Apar’ı anar.[29] Sözcüğün Rouranları mı, Avrupa Avarlarını mı, yoksa ikisini birden mi kastettiği tartışılır. Avarların kendileri, Franklar 796’da kırana kadar Pannonia’da bir kağanlık sürdürdü.[30] Altıncı yüzyılın Göktürk görüşünde onlar, Türk Şad’ın dediği gibi kalmıştı: kaçak köleler.[19]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  2. ^ a b Golden 2013, p. 62–63
  3. ^ a b al. 2022, e6
  4. ^ a b Yavuz 2025, p. 225
  5. ^ a b Yavuz 2025, p. 226
  6. ^ a b c d e Yavuz 2025, p. 227
  7. ^ a b c d e f g h i Bei Qi Shu (Book of Northern Qi), juan 4
  8. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 165
  9. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 165
  10. ^ Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 98
  11. ^ Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50; Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 98
  12. ^ a b c Golden 1992, p. 111
  13. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 5.1
  14. ^ a b c Menander Protector; Blockley 1985, fr. 4.2
  15. ^ Golden 1992, p. 129
  16. ^ a b Menander Protector; Blockley 1985, fr. 10.1
  17. ^ Yavuz 2025, p. 289
  18. ^ a b c Yavuz 2025, p. 321
  19. ^ a b c d Menander Protector; Blockley 1985, fr. 19.1
  20. ^ Menander Protector; Blockley 1985, fr. 25.2
  21. ^ a b Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 188
  22. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 189
  23. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 189–190
  24. ^ Whitby 1986, p. 188–189
  25. ^ Theophylact Simocatta; Whitby 1986, p. 191
  26. ^ Whitby 1986, p. 191
  27. ^ Yavuz 2025, p. 437
  28. ^ Bei Qi Shu (Book of Northern Qi), juan 4; Zhou Shu (Book of Zhou), juan 50
  29. ^ Kül Tegin inscription
  30. ^ Savelyev 2020

Kaynaklar

Literatür

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Peter B. Golden, Some Notes on the Avars and Rouran (2013)
  • Guido Alberto Gnecchi-Ruscone et al., Ancient Genomes Reveal Origin and Rapid Trans-Eurasian Migration of 7th Century Avar Elites (2022)
  • R. C. Blockley, The History of Menander the Guardsman: Introductory Essay, Text, Translation, and Historiographical Notes (1985)
  • Michael Whitby, Mary Whitby (trans.), The History of Theophylact Simocatta (1986)
  • Alexander Savelyev; Choongwon Jeong, Early Nomads of the Eastern Steppe and Their Tentative Connections in the West (2020)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler9

Devletler
Rouran Khaganate
Savaşlar
The Turkic War of Independence
Muharebeler ve olaylar
Flight of the Avars (557) · Flight of the Tarniach and Kotzager · Mukan's Destruction of Dengshuzi (553–555) · The Qi March to Shuozhou (553)
Halklar
Avars · The Great Empires of the Steppe
Tartışmalar
The origin of the Avars

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “The Göktürk–Rouran Wars.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/conflicts/gokturk-rouran-wars/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026