II. Justinos, 565’ten 578’e kadar Doğu Roma imparatoruydu. 568 Göktürk elçiliğini kabul etti ve İstemi’ye kendi elçisini gönderdi. Bizans ile Göktürkler arasındaki ilk ittifakı kurdu.[1] Menandros, Göktürk elçiliklerini Justinos’un saltanat yıllarıyla tarihler. Bütün bunlara tanık olan odur.[2]

568 elçiliği

Justinos’un saltanatının dördüncü yılının başında bir Göktürk elçiliği Konstantinopolis’e geldi.[2] Elçiliğin başında, İstemi’nin Pers kralı Sogdluların ipeğini reddedince gönderdiği Sogdlu Maniah vardı.[2] Justinos “İskit mektubu”nu tercümanlar aracılığıyla okuttu. Elçiliği çok memnuniyetle karşıladı.[2] Elçilere Göktürklerin yönetimini ve ülkesini sordu.[2] Elçiler ona Göktürklerin dört beyliği olduğunu, ama bütün ulus üzerindeki gücün yalnızca İstemi’de bulunduğunu söyledi.[2]

İmparator, Eftalitlerin bütün gücünü ele geçirip geçirmediklerini sordu. Elçiler “tamamen” diye yanıtladı.[2] Kaç Avar’ın Göktürk yönetimini attığını sordu. Bir kısmının hâlâ Göktürklere bağlı olduğu, yaklaşık yirmi bininin kaçtığı söylendi.[2] Elçiler bunun üzerine barış ve askerî ittifak istedi. Yalan söylerlerse kendilerine, İstemi’ye ve bütün ulusuna lanet getiren en büyük yemini ettiler.[2] Menandros’a göre Göktürk halkı böylece Romalıların dostu oldu.[2]

Bizanslı Theophanes, Justinos’un Göktürk elçilerine Konstantinopolis’in elde ettiği ipek böceklerini gösterdiğini ekler. Elçiler, ona göre, şaşırdı.[3] Justinos, Bizans ile Göktürkler arasındaki ilk stratejik ittifakı başlatan imparator olarak görülebilir. İttifakın onlarca yıl boyunca güç dengesini belirlediği söylenir.[1]

Zemarkhos ve İran ile savaş

Justinos kendi elçiliğiyle karşılık vermeye karar verdi. Doğu şehirlerinin o sırada komutanı olan Kilikyalı Zemarkhos’u seçti.[2] Zemarkhos, Justinos’un saltanatının dördüncü yılı biterken, Ağustos başında yola çıktı.[2] Bu hesaba göre Ağustos 569’da ayrıldı. Ayrılış Ağustos 568’e tarihlenir.[4] Zemarkhos Ektag’da İstemi’yi Justinos adına selamladı. Göktürk boyları ve bütün tebaaları imparatorun dostuydu ve İstemi de Romalılara karşı aynı olmalıydı.[2]

Menandros’a göre Göktürkler, Justinos’u İran’la savaşa sürüklemekte her şeyden fazla rol oynadı.[2] Medya’ya girip orayı yağmaladılar. Justinos’a, İranlılara birlikte savaş açmasını ve böylece İran’ın ikisinin arasında yok edilmesini isteyen bir elçilik gönderdiler.[2] Justinos bu umutlarla coştu. İran gücünü kolayca yıkabileceğine inandı ve Göktürk dostluğunu sağlam tutmak için her şeyi yaptı.[2] Menandros bu akının, İstemi’nin 569’da Zemarkhos’u götürdüğü sefer olup olmadığını söylemez. Romalılar da Göktürkleri durmadan kışkırttı. Bu, Roma ile İran arasında 572’de başlayan yirmi yıllık savaşın nedenlerinden biriydi.[5]

Avarlar ve bozkır halkları

568’de Avar kağanı Bayan, yeni efendileri olarak Justinianos’un Kutrigurlara ve Utigurlara verdiği yıllık ödemeleri Justinos’tan istedi.[2] Justinos reddetti.[2] Justinianos’un “eski Hunlara” verdiğinin acımadan verilmiş olduğunu söyledi. O halkların bir kısmının kaçtığını, bir kısmının yok edildiğini de söyledi.[2] Justinos’un Avar mültecileri reddetmesi ve İstemi ile İran’a karşı iş birliği yapması, denildiğine göre, Avrasya’nın güç siyasetini biçimlendirdi.[1]

İttifakın sonu

574’te Justinos, Tiberios’u Caesar yaptı. Tiberios 578’den sonra imparator olarak hüküm sürdü.[6] 576’da Valentinos Göktürklere gitti. Onlara, Zemarkhos ilk geldiğinde İstemi ile Justinos’un yaptığı antlaşmaları hatırlattı. Ayrıca İstemi’nin Romalıların dostunun kendi dostu, düşmanının kendi düşmanı olacağı sözünü de hatırlattı.[2] Onu kabul eden Göktürk prensi, imparatorun Göktürklerin kaçak köleleri olan Avarlarla bir antlaşma yaptığını yanıtladı. İmparator bunun bedelini ödeyecekti.[2]

Justinos’un 568 ittifakı, Göktürklerin Roma ile diplomasisini başlattı. Herakleios bunu yarım yüzyıl sonra yeniledi.

Notlar

  1. ^ a b c Yavuz 2025, p. 450
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Menander Protector
  3. ^ Chavannes 1903, p. 233
  4. ^ Yavuz 2025, p. 290
  5. ^ Nöldeke 1879, p. 158
  6. ^ Golden 1992, p. 130

Kaynaklar

Literatür

  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Theodor Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden. Aus der arabischen Chronik des Tabari übersetzt und mit ausführlichen Erläuterungen und Ergänzungen versehn (1879)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler19

Kişiler
Heraclius · Istemi · Maniakh · Tagma Tarkhan · Valentinos · Zemarchos
Devletler
Byzantium
Savaşlar
Göktürk Expansion along the Silk Road · Göktürk Expansion into Europe · The Göktürk–Sasanian Trade Conflict
Muharebeler ve olaylar
Istemi's campaign against Persia, 569 · Maniakh's embassy to Constantinople, 568 · The embassy of Zemarchos, 569 · The Göktürk–Byzantine alliance
Halklar
Kutrigurs · Utigurs
Kaynaklar
John of Ephesus · Theophanes of Byzantium · Theophanes the Confessor

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Justin II.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/justin-ii/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026