Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Kutrigurlar, Azak Denizi’nin batısındaki bozkırda yaşayan bir Hun halkıydı. Doğularındaki Utigurlar ile ortak kökenliydiler.[1] Roma Balkanları’na 550’lerde akın ettiler ve Avarların egemenliği altına girdiler. Avarlar Göktürklerin önünden batıya kaçınca, Kutrigur unsurlarını da yanlarında götürdüler.[2]

Agathias, Prokopios ve Menandros adı Κοτρίγουροι ya da Κουτρίγουροι diye yazar. Süryanice halklar listesinde ise kwrtrgr geçer.[1] Bir türetmeye göre ad, dokuz anlamına gelen Ogur dilindeki bir sözcükten, yani “Dokuz Ogur”dan gelir. Bir başkası “öfkeli” anlamında alır.[1] Menandros onlara bir kez “Kutrigur Hunları denen halk” der.[3] Prokopios onları ve Utigurları Hunların iki birliği sayar.[1]

İmparatorluğa akınlar

551’de Kutrigurlar, Chinialon önderliğinde ve Gepidlerle ittifak halinde imparatorluğa saldırdı.[2] 558’de Zabergan önderliğinde yeniden geldiler.[2] Justinianos onların Trakya’ya döneceğini bekliyordu. Utigurların önderi Sandilkhos’a, ardı ardına elçilerle onlara savaş açması için baskı yaptı.[3] Sandilkhos Kutrigurları yok ederse, yıllık ödemelerin kendisine geçeceğini vaat etti.[3] Sandilkhos, halkıyla aynı dili konuşan, aynı çadırda yaşayan, aynı giyinen ve aynı yaşam biçimini paylaşan soydaşlarını yok etmeyi reddetti.[3] Bunun yerine onların atlarını almayı önerdi.[3] Sonraki çarpışmada iki halk birbirini kırıp geçirdi.[4]

Yaklaşık 550'de Azak Denizi haritası: Don'un batısında Kutrigurlar ve doğusunda Utigurlar, Kafkasya'nın kuzeyinde Sabirler ve Onogurlar, Kırım'da Bosporos ve Kherson, Kutrigurların 551 ve 558–559 akınları, Avarların 557'de gelişi
Yak. 550: Kutrigurlar Don'un ve Azak Denizi'nin batısında, Utigurlar doğusunda yaşar. Sabirler ve Onogurlar Kafkasya'nın kuzeyindedir. Kutrigurlar 551'de akın eder ve 558–559'da Zabergan önderliğinde Konstantinopolis'e ulaşır. Avarlar 557'de gelir. Modern harita, yollar çizilmiştir.
© Emre-E Yavuz 2026

Avarların egemenliğinde

Menandros, adı verilmeyen bir Kutrigur’dan söz eder. “Avarlara dost olan” bu adam, Avar kağanına Antes halkının elçisi Mezameros’u öldürmesini öğütledi.[3] Avarlar elçiyi öldürdü.[3] 568’de kağan Baian, Kutrigur Hunları denen halktan on bin kişiyi Dalmaçya’yı yağmalamak üzere Sava’nın karşı yakasına gönderdi.[3] Aynı yıl elçileri, II. Justinos’tan Justinianos’un Kutrigurlara ve Utigurlara yaptığı ödemeleri istedi, çünkü Baian iki halkı da boyunduruk altına almıştı.[3] Justinos reddetti. Kutrigurların ve Utigurların kısmen Romalıların önünden kaçtığını, kısmen de onlar tarafından yok edildiğini söyledi.[3]

Göktürklerin önünden kaçış

Avarlar ilerleyen Göktürklerden kaçmak için Pannonia’ya çekilince, Kutrigur unsurları da onlarla gitti.[4] Bir Göktürk kağanı, Theophylaktos’un korumuş olduğu bir mektupta, 598’de İmparator Maurikios’a Tarniakh ile Kotzageroi’nin Göktürklerin önünden kaçtığını yazdı. Onlar da Var ve Chunni soyundandı.[5] Avrupa’ya gelip Avar kağanının tebaasına katıldılar. Bu takviyenin on bin kişi olduğu hesaplanıyordu.[5] Kotzageroi, Kutrigurlarla aynı olabilir.[6] Başkaları bu özdeşliği soru işaretiyle belirtir ve Kotzageroi’yi Var-Hun kökenli halklar arasında sayar.[7]

Sonraki tarih

Kutrigurlar, Jordanes’in Kherson yakınında andığı Altziagiri olabilir. Asya’nın mallarını tüccarlar oraya getirirdi.[8] Jordanes, Altziagiri’yi o ülkedeki Hunların iki kolundan biri olarak anar.[9] Ya da bir Onogur konfederasyonunun on boyundan biriydiler.[10] Eski bir görüş onları ve Utigurları Bulgar sayıyordu.[1] Eski ülkeleri de Don’un batısında, sonraki Kara Bulgaristan’da konumlandırılmıştır.[11] Sonraki Bizans yazarları Bulgar adını Onogurlar’ın adıyla birleştirir ve Onogundur-Bulgarlar der.[12]

Kutrigurların imparatorluğa akınları altıncı yüzyılın ilk üçte ikisi boyunca sürer. Ad yüzyılla birlikte kaybolur.[13] Kutrigurlar Pontus bozkırını Göktürklerin önünden bırakıp gitti. Utigurlar orada kaldı ve Göktürklere hizmet etti.

Notlar

  1. ^ a b c d e Golden 1992, p. 99
  2. ^ a b c Golden 1992, p. 99-100
  3. ^ a b c d e f g h i j Menander Protector
  4. ^ a b Golden 1992, p. 100
  5. ^ a b Theophylact Simocatta; Chavannes 1903, p. 248
  6. ^ Marquart 1903, p. 504
  7. ^ Golden 1992, p. 99,111
  8. ^ Marquart 1903, xxvi
  9. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 37, p. 60
  10. ^ Yavuz 2025, p. 137
  11. ^ Marquart 1903, p. 503
  12. ^ Golden 1992, p. 102
  13. ^ Marquart 1903, p. 505-506

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Josef Marquart, Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • Agathias, Ἱστορίαι / Histories (ca. 570s)
  • anonymous, Chronicle of Pseudo-Zachariah Rhetor (ca. 568/569)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler11

Kişiler
Justin II
Savaşlar
Göktürk Expansion into Europe
Muharebeler ve olaylar
Flight of the Tarniach and Kotzager · Revolt of Turum
Yerler
Cherson
Halklar
Huns · Kotzager · Onogurs · Turkic Tribes in Europe · Utigurs
Diller
Oghur Turkic

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Kutrigurs.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/ethnicities/kutrigurs/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026