Zhou-Qi Savaşı, 557–577

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Kuzey Çin yirmi yıl boyunca, aynı parçalanmış imparatorluktan çıkmış iki devlet arasında bölünmüş kaldı. İkisi de öbürünü tek başına bitiremedi. Kuzey Zhou, Chang’an’dan Guanzhong’u ve kuzeybatıyı elinde tutuyordu. Kuzey Qi ise Ye’den doğu ovasını tutuyordu. İkisinin arasındaki sınır Shanxi’den ve Sarı Nehir boyunca geçiyordu. İki saray da aynı kağana armağan gönderiyordu. 563’te biri onu yürütmeyi başardı.^[1]

Bu, savaşı yalnızca Çin’in değil, Göktürk tarihinin de bir parçası yapar. Bir Göktürk ordusunun Çin içinde, bir Çin ordusunun yanında, önceden yapılmış bir anlaşmayla ve kârdan pay almak için savaştığı ilk savaştır.^[2] Kağanlık bundan yağma ve bir evlilik aldı. Toprak almadı, hiç istemedi de.

İki devlet

Batı Wei 557’de sona erdi: Yuwen Tai’nin oğlu son Wei imparatorundan tahtı aldı ve Zhou’yu kurdu.^[1] Doğuda Gao hanedanı aynı değişikliği daha önce yapmıştı. Qi kendi tarihini 550’den sayıyordu. Her devlet Kuzey Wei’in yarılarından birinin halefiydi. Her birinde Çinli nüfusun üstünde bir Siyenpi askerî zümresi vardı. İkisi de bütünün sahibi olduğunu ileri sürüyordu.

Savaşın büyük bölümünde Zhou, ikisinden daha küçük ve daha yoksuldu. Göktürklerin 545 elçiliğinden beri sürdürdüğü ittifak Zhou’yla yürüyordu.^[2] Qi daha zengindi ve daha iyi topraklara sahipti. Aynı ittifak için daha ağır armağanlarla teklif verdi.^[1] Kağan ikisinden de aldı. Zhou Shu bunun doğu sarayına neye mal olduğunu altı karakterle söyler: 傾府藏以給之, hazineyi boşaltıp ona verdiler.^[1]

On beş yıl boyunca Chang’an’da iktidar imparatorun değil, üç imparatoru tahta çıkarıp indiren Yuwen Hu’nundu. Üçüncüsü olan İmparator Wu, Yuwen Hu’dan uzun yaşadı. 572’de onu öldürdü ve savaşı kendi eline aldı.

562 ve 563 pazarlığı

İmparator Wu, Qi’yi istiyordu ama yardımsız alamazdı. İstediği yardım süvariydi.^[2] Mukan’a yaptığı teklifin iki kısmı vardı. Göktürk ve Zhou birlikleri Qi topraklarına birlikte girecekti, bu daha önce hiç olmamıştı. Göktürklerin Qi topraklarından aldığı ne varsa onlarda kalacaktı.^[2] Karşılığında Mukan imparatora bir kızını verecekti.^[2]

Mukan kabul etti. Daha zengin bir teklifle gelen Qi elçileriyle ilişkisini kesti. Evlilik karara bağlandı ve doğuya seferi bizzat Mukan istedi.^[1] Kağanlık böylece bir Çin savaşına, sözleşmeyle tutulmuş, ücretli bir müttefik olarak girdi. Sözleşmenin bedeli ganimetle ödendi.

563 ve 564 seferleri

Zhou iki cephede saldırıya geçti. Güneyde Daxi Wu sınır şehri Pingyang üzerine yürüdü. Kuzeyde Yang Zhong on bin adamla Xing sırtını aştı. Mukan onu yüz bin atlıyla karşıladı.^[1] Birleşik ordu Qi topraklarına Guang’an yolundan girdi ve Jinyang’a ilerledi. Qi bu garnizon şehrini ikinci başkenti ve bozkıra karşı kalkanı olarak kullanıyordu.^[2]

Kış Jinyang seferinin kendi maddesi vardır. Kısaca: Qi imparatoru Wucheng kuzeye bizzat at sürdü ve şehir dayandı. Müttefikler şehrin önünde 563 ile 564 kışını geçirdi. 564’ün birinci ayında saldırıları başarısız oldu.^[1] Mukan adamlarına ülkeyi yağmalattı ve eve döndü.^[1] Baharda Wucheng müttefik orduyu geri püskürttü. Güneyde Hulü Guang, Daxi Wu’yu yendi.^[2]

Yang Zhong, müttefikleri hakkında bir hükümle Chang’an’a döndü. Zhou Shu bu hükmü bütünüyle korur. İmparatora Göktürklerin zırhının kötü, ödüllerinin hafif, reislerinin çok olduğunu, yasalarının bulunmadığını ve başa çıkılmasının zor olmadığını söyledi. Güçlerini öven elçilerin hepsinin kafasının kesilmesi gerektiğini de ekledi.^[1] İmparator dinlemedi.^[1]

Aynı yılın ilerisinde Mukan yeniden haraç gönderdi ve ikinci bir doğu seferi istedi. Yuwen Hu, Yang Zhong’u Woye üzerinden Luoyang yönüne yolladı. Yuwen Hu’nun savaşı kötü gitti. Mukan geri çekildi.^[1] Zhou ertesi yılın taarruzunu tek başına yaptı. Göktürkler ona katılmadı ve Qi komutanları onu çabucak yendi.^[2]

Müdahalenin sonucu

İki yıllık ortak savaş hiçbir şehir almadı, hiçbir toprak kazandırmadı. İmparator Wu’nun koyduğu hedefe göre savaş başarısız oldu.^[2]

Mukan’ın kabul ettiği şartlara göre ise başarısız olmadı. Göktürklere Qi topraklarının yağması vadedilmişti ve onu aldılar. Kayda değer hiçbir şey yitirmediler. İkinci kez ortaya çıkmak zorunda da değillerdi.^[2] Qi sarayı, artık korktuğu akınların batıdan değil kuzeyden geldiği sonucuna vardı. Bu yüzden hazine daha geniş açıldı.^[1]

Evlilik ise tersine gitti. Kaybedilen savaş Chang’an’daki havayı değiştirdi. 565 baharında yüz yirmi kişilik bir Zhou heyeti, gelini almak için Yuwen Chun’un başkanlığında geldi. Mukan gelini vermedi ve heyeti alıkoydu.^[2] Altın çadırını bir fırtına yıktıktan sonra, 568’de onu bıraktı. İmparatoriçe Aşina o yılın üçüncü ayında Chang’an’a vardı ve imparator onu bizzat karşıladı.^[3] Bir evlilikle mühürlenen ittifak, kurulduğu savaşın başarısızlığından sağ çıktı. Üç yıllık açık kötü niyetten de sağ çıktı.

Qi’nin sonu, 577

On iki yıl sonra İmparator Wu, Göktürk yardımı olmadan Qi topraklarının hemen hepsini aldı.^[4] Qi yıllıkları, son imparatorlarının Jinyang tutulamayınca ne düşündüğünü kaydeder. Göktürklere kaçmak istiyordu, 卽欲奔突厥. Bakanlarının hepsi ona bunun olamayacağını söyledi.^[4] Birkaç gün sonra geceleyin şehirden çıkış yaptı, hâlâ kuzeye kaçmak niyetindeydi. Bunun yerine Ye’ye döndü.^[4]

Bozkıra hiç ulaşamadı. Bir Qi prensi, Gao Shaoyi, ulaştı. Taspar onu Ötüken’de, artık toprağı kalmamış bir devletin imparatoru olarak oturttu. Onu yıllarca yanında tuttu ve sonunda teslim etti.^[1] Güney sınırında tek bir güçlü Çin, kağan için iki zayıf Çin’den daha az değerliydi. Qi gidince, savaşı sürdürmek için kaybeden tarafı destekledi.

Değerlendirme

Savaş, kuzey Çin’e kimin hükmedeceğini ve bunun üzerinden bozkırla kimin karşılaşacağını belirledi. 577 birleşmesi 581’de Sui’ye götürdü. Birleşik bir Çin’in, kağanlığın satın alınmaktansa bölünebileceğini öğrendiği savaşlara da götürdü. İki seferde Göktürkler, bunu yapacak devletin kurulmasına yardım etmişti.

Kağanlığın kendisi için 563 ve 564, Mukan’dan uzun yaşayan bir yöntemin ilk kanıtıdır. Yöntem şuydu: bir başkasının ödediği yerde savaşmak, taşınır malı almak, toprak tutmamak ve iki Çin sarayını da ayakta tutmak. Bütün diziyi Hegemonya Savaşları maddesi ele alır.