Sui hanedanının ilk imparatoru, 582’deki Göktürk akınından sonra Göktürklere savaş açılmasını emreden bir ferman yayımladı.[1] Bei Shi ona İmparator Wen der.[2] Sui Shu fermanı tam metniyle aktarır. Göğün Oğlu’nun öfkelendiğini ve fermanı bu yüzden yayımladığını söyler.[1] Zizhi tongjian fermanın kısaltılmış metnini 583’ün dördüncü ayına koyar. Metni, Göktürklerin Sui sınırına defalarca akın ettiğini bildiren bir notun ardından verir.[3] Ferman, Sui sarayının 583’te kağanlığa nasıl baktığını gösterir. Bir savaşı haklı çıkarmak için yazılmıştır.

İki saray

Ferman geçmişle başlar. Wei gerileyince Zhou ile Qi Çin’i paylaştı. Göktürkler ikisiyle de ilişki kurdu.[1] Zhou doğudan endişe ediyordu ve Qi’nin Göktürklerle dostluğunun ne kadar derin olduğundan korkuyordu. Qi batıdan çekiniyordu ve Zhou’nun dostluğunun ne kadar sıcak olduğundan korkuyordu.[1] İkisi de devletlerinin güvenliğinin barbarların eğilimine bağlı olduğunu düşünüyordu.[1] Göktürklerin gidiş gelişini karşılamak için halklarını yıprattılar. Hazinelerinin servetini çöle döktüler.[1] Göktürkler yine de ateş kulelerini yağmaladı, memurları ve halkı öldürdü. Bunsuz geçen tek bir ay olmadı.[1]

İmparatorun siyaseti

İmparator ardından kendi yolunu ortaya koyar. Halka ağır vergi yükleyip çakallara ve kurtlara armağan vermek Gök’e ve Yer’e aykırıydı. Armağanları alanlar hiçbir zaman minnet duymadı, diyor imparator, onları haydutluk için kullandı.[1] Ödemeleri durdurmuş, malları subaylarına ve askerlerine vermişti. Bunları taşıyan adamlar sabana ve dokumaya dönmüştü.[1] Göktürkler, diye devam eder, onun niyetini anlamamıştı.[1] Bütün inlerinden birlikte çıkıp kuzey sınırına saldırdılar. İmparatorun uzaktaki garnizonları onlarla karşılaşıp kırdı. Ok ve kılıç darbesi yiyenlerin yarıdan fazlası eve dönmedi.[1]

Fermanda kağanlık

En uzun pasaj düşmanı anlatır. Göktürklerin beş reisi vardı.[1] Kardeşler üstünlük için çekişiyordu. Babalar ile amcalar birbirinden kuşkulanıyordu. Dışarıdan işi örtüyorlardı ama içten bölünmüşlerdi.[1] Doğudaki halkların onlara karşı kişisel kinleri vardı. Batıdaki reislerin ise eski hınçları.[1] Ferman, Göktürklerin kuzeyinde Kıtanların diş bilediğini ve fırsat beklediğini söyler.[1] Bei Shi, Kıtanlar yerine Qigu’yu verir.[2] Modern bir çeviri Bei Shi’nin okuyuşunu tercih eder. Gerekçesi, Kıtanların Göktürklerin kuzeyinde yaşamamış olmasıdır.[4]

Ferman sonra isyanları sıralar. Tarduş Jiuquan’a saldırmıştı. Ardından Hotan, Persler ve Eftalitler birden Göktürklere karşı ayaklandı.[1] İşbara kısa süre önce Zhoupan’a yönelmişti. Hemen ardından kendi boylarındaki Bogu ile Shuheluo ayaklandı.[1] Daha önceki yıllarda Goguryeo ile Mohe Lijicha’yı ağır biçimde yenmişti, Suopi Şad ise Hezhi Kağan tarafından öldürülmüştü.[1] Ferman, komşularının hepsinin onları yok etmek istediğini söyler.[1]

Ferman beş reisin adını vermez.[1] Modern bir çeviri, 582’de okçuları saldıran beş kağan olarak İşbara, Amrak, Tarduş, Apa ve Tanhan’ı önerir.[5]

Alametler ve kuraklık

Ferman, Göktürk ülkesinde yaklaşık on iki yıldır uğursuz alametler görüldüğünü söyler.[1] Hayvanlar insan sesiyle, insanlar ruhların sözleriyle konuştu. Devletin sonunu önceden bildirdiler ve sonra kayboldular.[1] Her kış gök gürledi. Yerden ateş çıktı.[1] Göktürkler yalnızca su ve otlakla yaşıyordu.[1] Geçen yıl hiçbir mevsimde ne yağmur ne kar yağmıştı.[1] Nehirler kurudu. Çekirgeler sürüler hâlinde geldi, bitkiler yandı.[1] Açlık ve salgın adamların ve sürülerin yarısını öldürmüştü. Sağ kalanlar biraz daha yaşayabilmek için çölün güneyine göçmüştü.[1] Ferman bütün bunları Gök’ün öfkesi sayar, Göktürkleri baltanın altına sürükleyen bir öfke.[1]

Amaçlar ve sınırlar

İmparator, askerlerinin ünlü kralların başlarını almayı ve chanyu’nun sırtını kamçılamayı arzuladığını yazar.[1] Bozkırın kendisini istemedi. Eski imparatorlar kuzeyde Youdu’da durmuştu. Göktürk ülkesi alınsa bile yaşanamazdı, halkının hepsi de öldürülemezdi.[1] Teslim olanlar kabul edilecekti. Direnenler ölecekti.[1] Göktürklerin ezdiği halklar özgür bırakılacaktı. Sınır, Göktürkler bir daha güneye bakmaya cesaret edemesin diye tahkim edilecekti.[1] Fermanın sonuna doğru şu soru sorulur: rehine prensler sarayda neden gerekliydi, Wei Köprüsü’nde saygı sunmaya neden gerek vardı?[1]

Saldırı

Zizhi tongjian fermanın ardından savaşı anlatır.[3] Wei prensi ve diğerleri başkomutan yapıldı. Sekiz yoldan sınırın ötesine gönderildiler.[3] Aynı ay prens, Baidao Muharebesi’nde İşbara ile karşılaştı. İşbara’nın ordusunu bozguna uğrattı.[3] Ferman, bölünmüş bir düşmana karşı tek darbelik bir savaş vaat etmişti. Sui 583’te bu savaşı yaptı.

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  2. ^ a b Bei Shi (History of the Northern Dynasties), juan 99
  3. ^ a b c d Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 175
  4. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 70
  5. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 67

Kaynaklar

Literatür

  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler10

Kişiler
Hezhi Khan · Lijicha · Suopi Shad · Tanhan Khan
Savaşlar
Mukan's Eastern and Northern Wars
Muharebeler ve olaylar
Battle of Baidao (583) · Battle of Zhoupan (582)
Yerler
Jiuquan · Zhoupan
Kurumlar ve Unvanlar
Livestock Losses in the Annals

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Edict of Emperor Wen against the Göktürks (583).” Turkic Atlas, revised 7 November 2026. https://turkicatlas.org/events/edict-of-emperor-wen-583/

Son güncelleme: 7 Kasım 2026