Ektag

Ektag, 569 Roma elçiliğinin İstemi’yi bulduğu dağdır.^[1] Dağ tek bir metinden bilinir. Menandros, elçilerin kağanın bulunduğu yere götürüldüğünü söyler. Yer, o insanların Ektag dediği, “bir Yunanlının deyişiyle altın dağ” üzerindeydi. İstemi’nin o sıradaki ikametgâhı dağın bir vadisindeydi.^[1]

569 elçiliği

Anlatım, bir Göktürk kağan merkezini içinde bulunmuş bir adamın yazdığı tek betimlemedir. Zemarchos kabul edilmeden önce, kendilerine kötülük savıcıları diyen adamlar eşyasını aldı. Buhur yaprakları yaktılar, onun anlamadığı bir dilde sözler mırıldandılar, çan çalıp davul vurdular. Çıtırdayan bir dalı etrafında dolaştırdılar. Coşkuya kapılarak elçinin kendisini alevin içinden geçirdiler. Bu ayinin kendilerini de arındırdığını sanıyorlardı.^[1]

Kağan onu bir çadırın içinde kabul etti. Gerektiğinde tek bir atın çekebileceği iki tekerlekli bir sandalyede oturuyordu.^[1] Armağanlar sunuldu ve Zemarchos konuşmasını yaptı. Romalılar kağana kalıcı talih, düşmanlarına karşı zafer ve onlardan ganimet diliyordu. Dostlukları çözen kıskançlığın da uzak durmasını diliyordu.^[1] Sonra günün geri kalanını aynı çadırdaki ziyafette geçirdiler. Çadır, renklerle işlenmiş ipekle kaplıydı. Onlara üzümden sıkılmamış bir içki verildi, çünkü o ülkede asma yetişmez.^[1]

Ertesi gün, yine ipekle kaplı ve resimlerle donatılmış ikinci bir çadırda buluştular. Orada İstemi tamamen altından yapılmış bir yatakta oturuyordu. Odanın ortasında altın kaplar ve küpler duruyordu.^[1]

Konum

Dağın yeri belirlenmemiştir. Menandros adı Altın Dağ diye çevirir. Bu, Türkçe altun sözcüğünün karşılığı olabilir. Bu, Altay’a, yani sonraki yazıtların altun yıs’ına işaret ederdi. Başka bir öneri adı, Türkçede ak anlamına gelen bir sözcükle karşılaştırır. Bu ise elçiliğin izlediği yola daha yakın, Tanrı Dağları’nın karlı bir sıradağına işaret ederdi. İkinci öneri Menandros’un açıklamasını reddeder ve adı Ak-tagh, yani “beyaz dağ” sayar. Bu dağı, Çinlilerin Kuça’nın kuzeyinde bildiği Beyaz Dağ’da, 白山’da bulur. Yunanca anlatımların bu dağı, Aşinaların beşiği olan Altın Dağ ile karıştırdığını savunur.^[2]^[3] 576’daki Valentinos elçiliğinde el yazmaları Tarduş’un dağını Ektel diye adlandırır. Aynı öneri son harfi, lambda yerine gamma koyarak düzeltir ve böylece dağın aynı olduğunu söyler.^[4] Parça bir ad, bir çeviri ve bir vadi verir. Yön vermez.^[1]

Parçanın kesin olarak ortaya koyduğu, batı kağanlığı merkezinin 569’daki biçimidir. Merkez gezgin ve çadırlıydı, ipek ve altınla zengindi. Bir arınma ayini merkezi koruyordu ve bir Romalı diplomatın konuşabilmesi için bu ayinden geçmesi gerekiyordu.^[1]

Notlar

^ a b c d e f g h i Menander Protector
^ Markwart 1938, p. 148–149
^ Chavannes 1903, p. 235–237
^ Markwart 1938, p. 148

Kaynaklar

Menander Protector

Literatür

Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
Josef Markwart, Wehrot und Arang. Untersuchungen zur mythischen und geschichtlichen Landeskunde von Ostiran (1938)