Rouran çağıGöktürk çağıUygur çağıKırgız çağı
RouranBirinci GöktürkTangİkinci GöktürkUygurKırgızHunlarBatı GöktürkTürgişKarlukHazar
  • 400
  • 500
  • 600
  • 700
  • 800
  • 900

Onogurlar, Kafkasya’nın ve Azak Denizi’nin kuzeyindeki ülkenin bozkır halkıydı. Adları ilk olarak 463 dolaylarında geçer, sekizinci yüzyılda hâlâ bir piskoposluğun adıydı.[1] 568’e gelindiğinde Göktürk egemenliği altındaydılar, Sabirler, Utigurlar ve Ogurlar da öyle.[2]

Batıya geliş

463 dolaylarında Saragurlar, Ogurlar ve Onogurlar doğu Romalılara elçi gönderdi.[3] Priscus’a göre Sabirler onları bir savaşta yurtlarından sürmüştü. Sabirleri de Abarlar sürmüştü.[4] Dördüncü yüzyıl sonuna ait bir Ermeni kaydı, İran’ın Şapur’una meydan okuyan Honagur adlı bir “Hun”dan söz eder.[5] Ad Onogurları kastediyorsa, onlar 463’ten önce İran’a akın edebilecek uzaklıktaydı.[5]

Sui Shu, Enqu’yu ve Alanları, Fulin’in, yani Roma imparatorluğunun doğusunda yaşayan Tiele halkları arasında sayar. Bütün Tielelerin doğu ve batı Göktürkleri arasında paylaşıldığını söyler.[6] Bazı araştırmacılar Onogurları Enqu’da görür.[7]

Ülke ve ticaret

Onogurlar Maiotis’in, yani Azak Denizi’nin kıyısına yerleşmiş olabilir, Ravennalı coğrafyacı orada hâlâ bir patria Onogoria tanırdı.[8] Başka bir öneri, Hun imparatorluğunun çöküşünden sonra Tuna’da Onogur adlı bir devlet gösterir.[9] Adı “on boy” anlamına geliyordu. Bu devlet Bulgarları, Utigurları ve Kutrigurları içine aldı.[9]

Jordanes Hunuguri’yi tanırdı, çünkü samur postu ticareti onlardan geliyordu.[10] Theophylaktos, Onogurların bir zamanlar Bakath adlı bir şehir kurduğunu kaydeder. Depremler o şehri yıkmıştı.[11] Adın sonundaki ek, Soğdcada şehir demektir. Bu ek İran Orta Asyası’na işaret eder.[5] Agathias, Lazika’da Onoguris adlı bir yer tanırdı, adını orada yenilen Onogurlardan almıştı.[5]

Dil

Kimileri Onogurları, Ogurlar gibi, Türkçenin bir Oğur biçimini konuşan halk sayar.[7] Başkaları adlarının Türkçe olduğunu kabul eder. Onogurları ve Akatzirleri, iki Ugor halkı ve Macarların atası sayar.[12] İlk gruptakiler, bu halkların Türkleşmiş Ugorlar olduğu savını kanıtsız bulur.[7]

Göktürkler altında

Maniah, 568’de Konstantinopolis’e giderken İdil’i geçmiş olabilir. Güzergâhı, Türkçe konuşan Onogurların ve Bulgarların ülkelerinden geçer.[13] Menandros ise Maniah’ın imparatora giderken Kafkasya’yı geçtiğini yazar.[14] Onogurlar, Ogurlarla birlikte önce Avarların, sonra Göktürklerin eline düştü.[5]

576’da Göktürk prensi Turxanthos, Roma elçisi Valentinos’u Alanların ve ikinci bir halkın örneğiyle uyardı.[14] İkisi de uzun süre kendi güçlerine güvenmiş ve Göktürklere karşı çıkmıştı. Şimdi onlara köleler gibi itaat ediyorlardı.[14] Dindorf’un Menandros metni bu ikinci halka Utigurlar der.[15] Pasajda bunun yerine Onogurların anıldığı da düşünülmüştür.[16] Başka bir öneri orada Unigurları da bulur. Bu öneri onların boyun eğişini 569 ile 576 elçilikleri arasına, ciddi bir savaştan sonraya koyar.[17]

Uzak batıda Onogur ve Bulgar unsurları, yedinci yüzyılın başında Göktürk egemenliğine karşı çıkan büyük Tiele isyanına büyük olasılıkla katıldı.[18] Göktürk gücünün orada çökmesi, Kuban üzerindeki Kubrat’ın Bulgar devletinin koşullarından biriydi.[19]

Onogurlar ve Bulgarlar

Theophanes ve Nikephoros gibi sonraki Bizans yazarları iki adı Onogundur-Bulgarlar diye birleştirir.[20] Araştırmacılar, Onogurların ya da bir kısmının Bulgarlara ne zaman ve nasıl katıldığına dair doğrudan kanıt bulunmadığını belirtir.[21] Federasyon modeli Bulgarları Onogurların on boyu arasında sayar.[22] Sekizinci yüzyılın ortasına ait Gothia piskoposluk listesi hâlâ bir Onogur piskoposluğu anar.[20]

Yedinci yüzyıldan önce ad, onu veren her listede tek başına durur. Ogurların, Saragurların ve Bulgarların yanında görünür, onların yerine geçmez.

Notlar

  1. ^ Golden 1992, p. 92,102
  2. ^ Golden 1992, p. 128
  3. ^ Golden 1992, p. 92
  4. ^ Priscus; Müller 1851, fr. 30, p. 104
  5. ^ a b c d e Golden 1992, p. 101
  6. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  7. ^ a b c Golden 1992, p. 95
  8. ^ Marquart 1903, p. 42-44
  9. ^ a b Yavuz 2025, p. 105
  10. ^ Jordanes; Mierow 1915, § 37, p. 60
  11. ^ Theophylact Simocatta; Chavannes 1903, p. 248
  12. ^ Marquart 1903, p. 44-45
  13. ^ Yavuz 2025, p. 284
  14. ^ a b c Menander Protector
  15. ^ Menander Protector; Dindorf 1871, p. 87
  16. ^ Golden 1992, p. 130
  17. ^ Marquart 1903, p. 505
  18. ^ Golden 1992, p. 134-135
  19. ^ Golden 1992, p. 135
  20. ^ a b Golden 1992, p. 102
  21. ^ Golden 1992, p. 103
  22. ^ Yavuz 2025, p. 137

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Josef Marquart, Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge (1903)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-Kiue (Turcs) occidentaux (1903)
  • Karl Müller (ed.), Fragmenta Historicorum Graecorum, Bd. IV (darin: Menandri Protectoris fragmenta, griechisch mit lateinischer Übersetzung) (1851)
  • Ludwig Dindorf (ed.), Historici Graeci minores, Bd. II: Menander Protector et Agathias (1871)
  • Charles Christopher Mierow, The Gothic History of Jordanes in English Version, with an Introduction and a Commentary (1915)
  • anonymous, Chronicle of Pseudo-Zachariah Rhetor (ca. 568/569)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler14

Kişiler
Valentinos
Savaşlar
Göktürk Expansion into Europe
Muharebeler ve olaylar
Flight of the Avars (557) · Subjugation of the Alans and Onogurs (before 576)
Yerler
Tamatarkha · Volga
Halklar
Huns · Kutrigurs · Ogurs · Sabirs · Saragurs · Turkic Tribes in Europe · Utigurs
Diller
Oghur Turkic

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Onogurs.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/ethnicities/onogurs/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026