Pencikent

Rouran çağı Göktürk çağı Uygur çağı Kırgız çağı

Rouran Birinci Göktürk Tang İkinci Göktürk Uygur Kırgız Hunlar Batı Göktürk Türgiş Karluk Hazar

Rouran 400–554
Birinci Göktürk 552–630
Tang 630–682
İkinci Göktürk 682–744
Uygur 744–840
Kırgız 840–924
Hunlar 370–469
Batı Göktürk 552–659
Türgiş 699–766
Karluk 766–800
Hazar 650–969

Pencikent, Zerefşan’ın yukarı vadisinde, Semerkant’ın doğusunda bir Soğd kasabasıydı. Orta Asya’da en kapsamlı ve en kesintisiz kazılmış kasabadır. Tarihi aynı anda üç tür kanıttan anlatılabilir: Arap fethinin anlatıları, son beyinin arşivi ve kazı.^[1]

Kuruluş ve beşinci ile altıncı yüzyıllar

Pencikent, Soğdiyana’da Kidarit döneminde, 440 ile 470 arasında kurulan küçük planlı kasabalardan biriydi.^[2] Eftalitler 509’da Soğdiyana’yı alınca Pencikent’in surları ve bir tapınağı kısmen yıkıldı, hemen onarıldı. Dış surun yanına sürekli bir garnizon için üç katlı bir kışla yapıldı.^[3] Elli yıl sonraki Göktürk fethi hızlı oldu ve neredeyse hiç hasara yol açmamış görünür.^[3]

Resimler

Pencikent’in duvar resimleri Soğd toplumunun kendini nasıl görmek istediğini gösterir. Toplum kendini bir aristokrasi olarak görüyordu.^[4] Resimlerde efsanevi çarpışmalar, atlı zırhlı kahramanlar, uzun kılıçlı ziyafet konukları, Rüstem destanı ve Hint masalları görülür. Kaledeki bir resimde Semerkant’ın Araplar tarafından alınışı gösterilir.^[4] Ticaret yalnızca ayrıntılarda görünür. Bir ziyafet sahnesinde soylunun olağan kılıcının yerini belindeki siyah bir kese alır. Arkeologlar konukların zengin giysilerini tüccar giysisi olarak okur.^[4]

Dēwāštīč ve Arap fethi

710’dan sonraki on yılda Pencikent’in beyi, Soğd soylularının Araplara karşı direnişini yöneten Dēwāštīč’ti.^[1] Semerkant soylularının bir kısmı 712’den sonra ona sığındı. Bu, koskoca bir soylu mahallesinin yapılmasına yol açtı. 721–722’de Dēwāštīč Soğdiyana kralı unvanını iddia etti.^[1] 722’deki ölümünden sonra Araplar kasabayı harap etti.^[1] Arşivi 1933’te Mug Dağı’nda bulundu. Bunlar Mug Dağı belgeleri’dir.^[5]

Toparlanma ve terk

Kazı, yerleşimin yaklaşık on beş yıl terk edildiğini gösterir. 740 dolaylarında büyük evler tören salonları ve putperest süslemeleriyle yeniden yapıldı. Bir saray onarıldı, ama duvarlarına hiçbir zaman resim yapılmadı. Soylu üslubundaki evlerin payı yüzde 42’den yüzde 24’e düştü.^[1] Toparlanma, valinin Nasr bin Seyyar Soğdlularla onların kendi şartlarıyla barış yaptığı yıllara denk düştü.^[6] Sürmedi. 760’lardan başlayarak tören salonları ve büyük evler terk edildi. Eski sarayların kalıntılarını çok daha aşağı tabakadan insanlar işgal etti.^[1]

Bazı araştırmacılar Paykent ile karşılaştırmadan bir ders çıkarır. Paykent her ordunun yolu üzerindeydi ve ticaretin gelirleriyle çabucak yeniden yapıldı. Pencikent ise büyük ticaret bağları olmayan zengin bir tarım vadisindeydi. Soylularının imkân toplaması için bir kuşak bekledi, sonra terk edildi.^[6]