585’te İşbara Kağan batıda Tarduş’un baskısı altındaydı, doğuda ise Kıtanlardan korkuyordu. Sui imparatorundan sığınak istedi.[1] İmparator boylarını çölün ötesinden Baidao’ya getirmesine izin verdi. Onu korumak için asker gönderdi.[2] İşbara çölü sınır sayan bir antlaşma yaptı. İmparatora tebaası olarak yazdı.[2] O yıldan itibaren İşbara Sui’nin vasalıydı.

Arka plan

İşbara ile Apa arasındaki çekişme savaşa dönmüştü.[2] Apa, Tarduş’a kaçtı. Tarduş onu yüz bine yakın atlıyla doğuya geri gönderdi.[2] Tongdian, Göktürklerin bu andan itibaren doğu ve batı olarak ikiye bölündüğünü söyler. Bunlar birbirine akın eden iki devletti.[3] Zizhi tongjian, Apa’nın 585’te güçlendiğini kaydeder. Toprakları doğuda Ötüken dağları olan Dujin’e uzanıyor, batıda Altay’ı aşıyordu. Kuça, Tiele, Yiwu ve Batı Bölgeleri halkları ona boyun eğdi.[4] Ona Batı Göktürklerinin kağanı denirdi. Sui ona da bir elçi gönderdi.[4]

Bir rapora göre İşbara’nın ordusu otuz ya da kırk bin, Tarduş’unki belki yüz binden fazlaydı.[5] Aynı anlatıma göre batı ordusu Eylül 585’te Ötüken üzerine yürüdü. İşbara o sırada Çin’e kaçmıştı.[6]

Baidao’da sığınak

İşbara tehlikesini bildirmek için elçiler gönderdi. Boylarını çölün ötesinden güneye geçirip Baidao ovasına yerleştirmek için izin istedi.[2] İmparator kabul etti. Jin prensi Guang’a, onu askerle desteklemesi emredildi. Ona yiyecek ve giyecek, arabalar, cübbeler, davullar ve kavallar verecekti.[2]

İşbara Baidao’dan batıya, Apa’nın üzerine saldırdı.[2] Sui Shu, onu yenip esir aldığını söyler.[2] Zizhi tongjian yalnızca yendiğini, Tongdian ise yalnızca saldırdığını söyler.[7] Modern bir çeviri, Sui Shu’nun sonradan Apa’yı 587’de Bağa’nın canlı yakaladığını anlattığını belirtir. Ayrıca Çinli eleştirmenlerin buradaki “esir aldı” sözcüğünü sonradan eklenmiş saydığını belirtir.[8] İşbara uzaktayken Aba devletinin boyları ordugâhına saldırdı. Karılarını ve çocuklarını götürdüler.[2] Sui birlikleri Abaları yendi. Aldıkları her şeyi İşbara’ya verdi.[2]

Antlaşma ve arz

İşbara sevindi. Çölü sınır sayan bir antlaşma yaptı. İmparatora bir arz gönderdi.[2] Arzda kendini imparatorun tebaası Shetu diye adlandırdı.[2] Gök, Göktürkleri kurduğundan beri elli yıldan fazla geçtiğini yazdı.[2] Göktürklerin çöle hâkim olduğunu ve sınır bölgelerinde kral olarak hüküm sürdüğünü yazdı. Topraklarının eni on bin li’den fazlaydı. Çin’e eşit olarak davranmışlardı.[2] Son zamanlarda hava ılımlıydı, rüzgârlar ve bulutlar düzenindeydi. Çin’de büyük bir bilgenin çıktığını düşünmüştü.[2] “Göğün iki güneşi, yerin iki kralı yoktur. Büyük Sui’nin imparatoru gerçek imparatordur.”[2] Diz çöküyordu ve sonsuza dek vasal kalacaktı. Saraya rehine olarak bir oğul ve her yıl seçme atlar gönderecekti.[2]

Bir şeyi reddetti. Yakaları kesmenin, örgüleri çözmenin ve konuşmalarını Çin diliyle uyumlu hâle getirmenin henüz mümkün olmadığını yazdı, çünkü gelenekler eskiydi.[2] Arzı yedinci oğlu Kuhanzhen ile gönderdi.[2] Tongdian arzı daha kısa verir. Zizhi tongjian yalnızca iki güneş ve gerçek imparatorla ilgili cümleleri korur.[9]

İmparatorun cevabı

İmparator bir ferman yayımladı. Fermana göre İşbara uzun yıllardır çölün kuzeyindeki toprakların kahramanıydı ve barbarlar arasında ondan büyüğü yoktu.[2] Fermana göre barış içinde olsalar da önceden iki devletti. Şimdi hükümdar ile tebaa olmuşlar, tek beden hâline gelmişlerdi.[2] İmparator haberi sunaklarda ve ata tapınağında duyurttu. İmparatorluk genelinde ilan ettirdi.[2] O günden sonra İşbara’ya gönderilen fermanlarda, bir ayrıcalık işareti olarak kişisel adı kullanılmadı.[2]

İşbara’nın karısı, Zhou prensesi Qianjin, Yang hanedan soyadını aldı. İmparatorluk hanedanının kütüğüne yazıldı ve Prenses Dayi unvanı verildi.[2] Unvanda bir iğne olabilir. Dayi, Büyük Adalet demektir. Zuo zhuan’daki bir söze göre büyük adalet akrabayı öldürmekten çekinmez. Prenses, babasının hanedanını yıkan adamın kızı yapılmıştı.[10] Kuhanzhen’e zhuguo rütbesi verildi ve Anguo dükü yapıldı. İç sarayda ziyafet verildi ve imparatoriçeye takdim edildi.[2] Zizhi tongjian onun Chang’an’a 585’in sekizinci ayında bingxu gününde vardığını yazar.[4] İşbara memnun oldu. O günden sonra haracı her mevsim geldi.[2]

Değerlendirme

Bu bağlanma, Çin silahlarının başarısından çok, Göktürk devletini parçalayan güçlerin bir işareti olabilir. Aynı zamanda ilerideki gelişmelerin bir ön belirtisi sayılabilir.[11] Bir tercih olarak da nitelenmiştir. İşbara kendini Sui’ye bağımlı olarak sundu, karşılığında imparatorun askerlerinin korumasını aldı.[5] Bir başka savda İşbara, sarayın nezaketini kalıcı bir barışın işareti saymıştır. Bunların sarayın henüz onu yok edemediği sırada yılların savaşıyla ondan koparıldığını görmedi.[10] Arz, sarayın değer verdiği yazılı bir bağlılık beyanı sayılır. Arz 28 Ağustos 585’e, Kuhanzhen’in varışı 1 Eylül’e tarihlenir.[12]

586’nın birinci ayında Sui’nin Göktürklere takvimini verdiği söylenir. Bu, bir halkın imparatorun yılını tuttuğunun işaretiydi.[10] Mart 584’te Suni boyundan on bin erkek ve kadın Sui’ye geçmişti. Üç gün sonra ikinci bir grup geçti.[13] Takvimi alanlar bu tür daha küçük bir grup olabilir, İşbara’nın halkı değil. Gerekçesi, haberin hiçbir önderin adını vermemesidir.[14]

584’te İşbara kendini Gök’ten doğmuş Gök Oğlu diye adlandırmıştı. 585’te kendini imparatorun tebaası diye adlandırdı.

Notlar

  1. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 176
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  3. ^ Tongdian, juan 197
  4. ^ a b c Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 176
  5. ^ a b Yavuz 2025, p. 322
  6. ^ Yavuz 2025, p. 323
  7. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 176; Tongdian, juan 197
  8. ^ Mau-tsai 1958, Turkish edition, p. 76
  9. ^ Tongdian, juan 197; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 176
  10. ^ a b c Ecsedy 1968, p. 167
  11. ^ Golden 1992, p. 132
  12. ^ Ecsedy 1968, p. 166,167
  13. ^ Ecsedy 1968, p. 164
  14. ^ Ecsedy 1968, p. 167,168

Kaynaklar

Literatür

  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples (1992)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Liu Mau-tsai, Çin Kaynaklarına Göre Doğu Türkleri (1958, Turkish edition)
  • Ildikó Ecsedy, Trade-and-War Relations between the Turks and China in the Second Half of the Sixth Century (1968)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler11

Kişiler
Kuhanzhen · Princess Qianjin
Devletler
Sui
Savaşlar
Hegemony Wars in Northern China
Muharebeler ve olaylar
Embassy of Yu Qingze (584) · Ishbara's Hunt (587)
Yerler
Baidao Plain
Kurumlar ve Unvanlar
Diplomacy of the Steppe Empires · Drums and Banners for the Khans · Envoys and Embassies · Post and Communication

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Submission of Ishbara (585).” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/events/submission-of-ishbara-585/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026