Pei Ju (裴矩), çağ adı Hongda, Hedong’daki Wenxi’dendi. Sui’ye İmparator Wen ile Yangdi zamanında hizmet etti.[1] Yangdi zamanında sarayın batı halklarıyla ticaretini ve diplomasisini Zhangye’de yönetti.[1] 607’de Xiyu tuji’yi (西域圖記), yani Batı Bölgeleri Resimli Kaydı’nı yazdı.[2] Önsözü, Dunhuang’dan batı denizine giden üç yolu anlatır. Bu yollardaki engel olarak Göktürkler ile Tuyuhun’u adlandırır.[1]

Aynı adam Sui’nin Göktürklere karşı siyasetini biçimlendirdi. 610’da Şegui’yi Heshana’ya karşı çıkararak batı Göktürklerini bölmeyi önerdi.[3] Birkaç yıl sonra Shibi Kağan’ın güvendiği danışman Shishu Huxi’nin öldürülmesini planladı.[1] Sui’nin çöküşünden sağ çıktı. Sırayla Yuwen Huaji’ye ve Dou Jiande’ye hizmet etti. Tang döneminde bir bakanlık yönetti.[4]

Aile ve erken kariyer

Pei Ju babasını bebekken yitirdi.[1] Büyükbabası Ta, Wei’nin altında bakandı. Babası Nazhi ise Qi’nin altında veliahdın maiyetindendi.[1] Pei Ju çalışmayı ve edebî üslubu seven biri olarak büyüdü. Sui Shu ona hile ve plan yeteneği tanır.[1] Babasının ağabeyi Rangzhi ona, kariyer isteyen bir adamın devletin pratik işlerine yönelmesi gerektiğini söyledi. Pei Ju o günden sonra aklını kamu işlerine verdi.[1]

Qi’nin iki prensine hizmet etti. Qi düşünce ona hiçbir makam gelmedi.[1] Sonra imparator olacak Wen o sırada Dingzhou genel valisiydi. Onu kâtip olarak maiyetine aldı. Ona çok değer verdi.[1] Wen tahta çıktıktan sonra Pei Ju jishi lang rütbesine yükseldi.[1]

Chen’e karşı savaşta, sonra imparator olacak Prens Guang’ın, yani Yangdi’nin karargâhında kâtip olarak hizmet etti.[1] Chen başkenti Danyang 589’da düşünce Guang ona ve Gao Jiong’a Chen haritalarını ve kayıtlarını toplattı.[5] Zizhi tongjian, ikisinin hazineleri mühürlediğini ekler. Servetten kendilerine hiçbir şey almamışlardı.[6]

590’da, isyancıların Wu ve Yue yollarını kapattığı Lingnan’ı yatıştırmaya gönderildi.[5] İmparator onu göndermekte tereddüt etti. Pei Ju hemen gitmeyi istedi.[1] Nankang’da birkaç bin adam topladı. Dongheng vilayetini ve Guangzhou’yu kuşatan isyancıları kırdı. Yirmiden fazla vilayeti düzene soktu. Devredilmiş yetkiyle bu vilayetlerin şeflerini vali ve sulh hâkimi atadı.[1] İmparator, Wei Guang’ın yirmi bin adama komuta ettiğini ve dağ geçidini erken aşamadığını, Pei Ju’nun ise Nankang’a üç bin bitkin askerle vardığını belirtti.[1] Pei Ju kaifu rütbesini, Wenxi ilçesi dükü unvanını ve iki bin parça eşya aldı. Gelir Bakanlığı’nın yardımcısı oldu. Kısa süre sonra neishi shilang oldu.[1]

İmparator Wen zamanında Göktürklerle ilişkiler

Göktürkler o yıllarda güçlüydü.[1] Tulan Kağan’ın karısı, Yuwen hanedanından bir kız olan Prenses Dayi’ydi. Sui Shu, bu yüzden sınırda sık sık sorun çıktığını söyler.[1] Zhangsun Sheng, onun maiyetinden bir hu ile ilişkisini açığa çıkardı. Pei Ju bunun üzerine Tulan’a gidip onu Yuwen kadınını açıkça ölüme mahkûm etmeye ikna etmeyi istedi.[1] İmparator razı oldu. Kadın öldürüldü.[1]

Göktürkler bölümü olayı farklı anlatır. Orada Çinlilerin Qimin Kağan dediği Yami, bir gelin istemek için elçi göndermişti. İmparator Pei Ju’ya elçilere, evliliğin Dayi öldüğünde verileceğini söyletti.[3] Yami, prensesi Tulan’a yine çekiştirdi. Tulan onu çadırında öldürdü.[3] Zizhi tongjian olayı 593’e koyar ve hikâyenin her iki parçasını da verir. Pei Ju, Tulan’ı ikna etmeyi ister. Pei Ju ayrıca Yami’ye şartı bildirir.[7] Bazı araştırmacılar Yami’nin gizli elçiliğini 597’ye koyar. Bu durumda Pei Ju ona, Dayi’nin ölümü karşılığında Prenses Anyi’yi sunar.[8] Aynı araştırmacılar, Sui Tulan’la savaşırken Yami ile Pei Ju’nun gizlice yazıştığını savunur. Sonuç olarak Çin orduları her saldırıda doğru yerde durdu.[8] O savaşa dair Çin anlatımlarının hiçbiri böyle mektupları anmaz.[9] Öldürmenin kendisi Prenses Dayi’nin Ölümü maddesinde anlatılır.

Tulan ile Yami birbirine düşünce Tulan sınır karakollarına tekrar tekrar baskın yaptı. İmparator Shi Wansui’yi komutan, Pei Ju’yu kurmay başkanı atadı.[1] Dingxiang yolundan çıktılar. Sui Shu’nun sözleriyle, metnin Datou Kağan dediği Tarduş’u sınırın ötesinde kırdılar.[1] Shi Wansui sonradan ölüme mahkûm edildi. Hizmeti hiç kaydedilmedi.[1] Zizhi tongjian Shi Wansui’nin seferini 600’e tarihler. Onu Mayi yolundan Dajin Dağı’na gönderir. Pei Ju’yu anmaz.[10] Sefer Dajin Dağı Muharebesi maddesinde anlatılır.

Yami az önce Sui’ye geçmişti. İmparator Pei Ju’yu onu teselli etmeye gönderdi.[1] Dönüşünde Pei Ju Devlet İşleri Dairesi’nin sol kâtibi oldu.[1]

Batı Bölgeleri ve Resimli Kayıt

Zhangye ve tüccarlar

Yangdi tahta çıkınca batı halkları Çin’le ticaret için kalabalıklar halinde Zhangye’ye geldi. İmparator Pei Ju’yu başa koydu.[1] Sui Shu’nun Batı Bölgeleri bölümü ilk adımı verir. Yangdi, denetçi Wei Jie’yi ve Sili’nin bir kâtibi olan Du Xingman’ı batı topraklarına göndermişti. Sonra Pei Ju’ya Wuwei ile Zhangye arasında gidip gelmesini ve yabancı devletleri saraya çekmesini emretti.[11] Bölüm, kendi hükümdarı olan kırk dört devleti sayar. Ayrıca Daye döneminde, 605 ile 618 arasında, elçi gönderen otuzdan fazla devleti de sayar.[11]

Pei Ju imparatorun uzak fetihlere kararlı olduğunu biliyordu.[1] Gelen tüccarları ülkelerinin gelenekleri hakkında konuşmaya yöneltti. Tüccarlar ona dağları ve ırmakları, hangisinin geçilmesi zor, hangisinin kolay olduğunu anlattı. Üç ciltlik Xiyu tuji’yi yazdı. Eseri saraya sundu.[1] Zizhi tongjian sunuşu 607’nin onuncu ayına tarihler.[12]

Önsöz

Sui Shu, Xiyu tuji’nin üç cildini değil önsözünü korur.[1] Pei Ju önceki bilginin sınırlarıyla başlar.[1] Yu, ırmağı Jishi’den öteye götürmemişti. Qin savunmalarını yalnızca Lintao’ya kadar kurmuştu.[1] Batı halkları ayinlerin erişiminin ötesinde yatıyordu. Kitaplarda nadiren görünüyorlardı.[1] Han otuz altı devlet saymış, sonra elli beş saymıştı. Bu devletlerin arasında bir koruyucu general ve komutanlar tutmuştu. Ancak devletlerin dağlarının ve ırmaklarının eski kayıtlarda adı yoktu. Onların klanları, gelenekleri, giysileri ya da ürünleri üzerine hiçbir şey derlenmemişti.[1] Hotan’ın kuzeyinde ve Congling’in doğusunda önceki tarihler otuzdan fazla devlet sayıyordu. Bu devletler o zamandan beri birbirlerini yok etmişti. Yalnızca on tanesi kalmıştı.[1]

Sonra yöntemini verir.[1] Yabancıları karşılayan ve sınır pazarlarını denetleyen memur olarak kitaplara baktı ve hu’ları sorguladı. Bir ifadeden kuşku duyduğu yerde onu birçok bilgi verenle sınadı.[1] Kralları ve halkı kendi ülkelerinin giysisi ve duruşuyla resmettirdi. Kitabı bu resimlerden yaptı: üç cilt, toplam kırk dört devlet.[1] Stratejik noktalara giren ayrı bir harita yaptı.[1] Bütün, uzunlukta ve genişlikte yaklaşık yirmi bin li’ye ulaşıyordu.[1] Bilgi verenleri her yeri gezmiş zengin tüccarlardı.[1] Doğrulayamadığı uzak ülkeleri dışarıda bıraktı. Devlet adı taşımayan dağ halklarını ve küçük boyları da dışarıda bıraktı.[1] Aldığı devletlerin her biri bin haneden fazla taşıyordu. Han krallıkları ise birkaç düzine hane taşıyordu.[1]

Üç yol

Dunhuang’dan batı denizine üç yol gidiyordu.[1] Kuzey yolu Yiwu’dan başlar ve Pulei Denizi boyunca uzanırdı. Tiele boylarından ve Göktürk kağanının merkezinden geçerdi. Beiliu ırmağını aşar ve Fulin ülkesine ve batı denizine varırdı.[1] Orta yol Gaochang’dan Yanqi, Kuça ve Shule üzerinden giderdi. Congling’i aşardı. Sonra Bahan, Sutuishana, Kang, Cao (曹國), He, Büyük ve Küçük An ve Mu’dan geçerek Pers’e ve batı denizine ulaşırdı.[1] Güney yolu Shanshan’dan Hotan, Zhujubo ve Hepantuo üzerinden giderdi. Congling’i aşardı. Sonra Humi, Toharistan, Yida, Fanyan ve Cao (漕國) üzerinden Kuzey Brahmanlara ve batı denizine ulaşırdı.[1] Yida, Eftalitlerin ülkesidir.[11] Üç yoldaki devletleri ayrıca kuzeyden güneye giden yollar da birbirine bağlıyordu.[1]

Pei Ju, Yiwu’nun, Gaochang’ın ve Shanshan’ın Batı Bölgeleri’nin kapıları olduğu sonucuna vardı. Bütün yollar, boğaz olan Dunhuang’da buluşuyordu.[1]

Gerekçe

Önsöz aynı zamanda bir savunmadır. Devletin gücü ve askerlerinin cesaretiyle, diye yazdı Pei Ju, batıya avuç içini çevirmek kadar kolay ulaşılabilirdi.[1] Yolu yalnızca Göktürkler ile Tuyuhun tıkıyordu. Qiang ve hu topraklarını aralarında bölüşmüşlerdi. Bu yüzden batı devletlerinin haracı geçemiyordu.[1] Bu devletler şimdi tüccarlar aracılığıyla gizlice bağlılık sözlerini gönderiyordu. İmparatorun tebaası olmak istiyorlardı.[1] Tek bir savaş arabası kımıldatılmadan elçiler gönderilirse batı halkları izlerdi. Tuyuhun ile Göktürkler de o zaman yok edilebilirdi.[1] Rong ile Xia’yı birleştirmenin bunda yattığı sözleriyle bitirdi. Bir kayıt olmadan imparatorun otoritesinin ne kadar uzağa ulaştığının hiçbir şeyle gösterilemeyeceğini de ekledi.[1]

Ödül

İmparator çok sevindi. Pei Ju’ya beş yüz parça eşya verdi.[1] Her gün Pei Ju’yu tahtın önüne getirtti. Ona batıyı sordu.[1] Pei Ju hu’lar arasındaki birçok hazineden uzun uzun söz etti. Tuyuhun’un kolayca yutulabileceğini söyledi.[1] İmparator o günden sonra batı yollarını açmaya yöneldi. Bütün yabancı halkların yönetimini Pei Ju’ya bıraktı.[1] Zizhi tongjian, batılı tüccarların bundan sonra bir akın halinde gidip geldiğini anlatır. Yol üzerindeki idari bölgeler (komutanlıklar) onları uğurlamaktan ve karşılamaktan bitap düşmüştü. İsraf, on binlerin on binleriyle hesaplanıyordu.[12]

Bazı araştırmacılar Sui Shu’nun Eftalitler maddesinin bir cümle dışında bu rapora dayandığını savunur. Buna göre Eftalit başkentinin ırmak adı ve Budist tapınakları Pei Ju’dan gelir.[13] Onlar, Wei Jie’nin daha uzun raporunun, yani Xifan ji’nin, Pei Ju yazarken henüz önünde olmadığını savunur.[14]

Batı devletlerini saraya çekmek

Sunuştan sonra Pei Ju yardımcı bakan yapıldı. Göreve başlamadan huangmen shilang oldu.[1] Zizhi tongjian onu bu rütbeye 607’nin sonunda getirir.[12] İmparator onu yine Zhangye’ye gönderdi. Ondan fazla devlet geldi.[1] İmparatorun Heng Dağı’ndaki kurbanına katılmak için geldiler. Sui Shu kurbanı 607’ye koyar, Zizhi tongjian ise 608’in sekizinci ayına.[15]

Tiele bu arada sınıra baskın yapmıştı. Dunhuang’dan gönderilen Sui generali Feng Xiaoci onlara karşı kötü sonuç aldı.[11] Barış şartı istediklerinde imparator Pei Ju’yu onları teselli etmeye gönderdi. Pei Ju onlara Tuyuhun’a saldırarak bağışlanmalarını hak etmelerini öğütledi.[11] Öyle yaptılar ve Tuyuhun’u ağır biçimde yendiler.[11] Zizhi tongjian baskını ve Pei Ju’nun teselli edişini 607’ye, ikna edişi 608’e koyar.[16] Tiele, batı Göktürklerine karşı birkaç yıl önce, 605 ayaklanmasında başkaldırmıştı.[3]

608’de general Xue Shixiong Yiwu’yu surladı. Pei Ju onunla gitti.[15] Batı devletlerine imparatorun kasabayı yabancıların uzak ticareti uğruna kurduğunu söyledi. Ona inandılar. Yer üzerinde hak iddia etmediler.[1] İmparator dönüşünde ona dört yüz bin sikke verdi.[1]

İmparatorun 609’da batıya yolculuğundan önce Pei Ju Dunhuang’a gitti.[1] Gaochang kralı Qu Boya’ya ve Yiwu tudun şadı’na elçiler gönderdi. Büyük kâr vaadiyle onları saraya çekti.[15] İkisi de yirmi yedi devletin elçileriyle birlikte imparatorla Yanzhi Dağı’nda buluştu.[1] Sui Shu kazançları sayar. Tuyuhun ezildi. Birkaç bin li toprak alınıp garnizona bağlandı. Korkan devletler birbiri ardına haraç gönderdi.[1] İmparator Pei Ju’yu yinqing guanglu daifu’ya terfi ettirdi.[1] Kabul töreni Yanzhi Dağı Buluşması maddesinde anlatılır.

O kış Pei Ju imparatora, yabancı konuklar için Luoyang’da büyük bir şenlik düzenlemesini öğütledi.[1] Her yönden oyuncular Duanmen önündeki sokakta gösteri yaptı. Memurlar ile kentliler en iyi giysileriyle izledi.[1] Üç pazarın dükkânlarına perdeler asıldı, şarap ve yemek serildi. Yabancılar kentlilerle ticaret yaptı. Gittikleri her yerde oturtulup ziyafet çekildi.[1] Yabancılar hayran kaldı. Çin’e ölümsüzler ülkesi dediler.[1] Gösteriler bir ay sürdü.[1] Zizhi tongjian büyük gösteriyi 610’un ilk ayına tarihler. İçinde Pei Ju’yu anmaz.[17] Bu, Yami Kağan İçin Sui Gösterileri maddesinde anlatılır. İmparator Pei Ju’nun aklını anladığını söyledi. Pei Ju’nun önerdiği her şey imparatorun planladığı şeydi. Pei Ju bunu imparator konuşmadan önce bildiriyordu.[15]

Göktürklere karşı siyaset

Heshana ve Şegui

Pei Ju’nun Dunhuang’daki görevi ona Göktürklerden haber de getirdi.[3] 608’de Heshana’nın devletinin karışıklık içinde olduğunu öğrendi. Sui Shu’nun Chuluo Kağan dediği kağanın annesi Xiang Hanım’ı özlediğini de öğrendi. Xiang Hanım Sui sarayında yaşıyordu.[18] Bir elçilik önerdi. İmparator bir mektupla Cui Junsu’yu gönderdi.[18] Heshana fermana diz çöktü.[3] Elçilik Cui Junsu Elçiliği maddesinde anlatılır.

Heshana yine de saraya gelmedi. 610’da imparator denetçi Wei Jie’yi onu Dadouba Vadisi’ndeki bir buluşmaya çağırmak için gönderdi. Heshana’nın halkı gitmesine izin vermedi.[3] O sırada Heshana’nın ülkesinin bir şefi olan Şegui bir gelin istemek için elçi gönderdi.[3] Pei Ju fırsatı gördü.[3] İmparatora, Heshana’nın gücüne güvendiği için uzak durduğunu söyledi. Onu zayıflatmanın yolu, dedi, devletini bölmekti.[3] Şegui, Duliu’nun oğlu ve nesiller boyunca batıda kağan olmuş bir soydan Datou’nun torunuydu. Yerini yitirmişti ve Heshana’ya tabiydi.[3] Elçi zenginlikle karşılanır ve Şegui Büyük Kağan diye adlandırılırsa Göktürklerin gücü bölünür ve iki yarı da Sui’yi izlerdi.[3]

İmparator razı oldu. Pei Ju’ya planı ima etmek için sabah akşam elçinin konağına gitmesini söyledi.[3] Sonra elçiyi kabul etti. Şegui için ona beyaz tüylü bir şeftali-bambu oku verdi ve şöyle dedi: “Bu iş çabuk yapılmalı, ok kadar çabuk.”[3] Şegui saldırdı. Heshana Gaochang’ın doğusunda Shiluoman Dağı’na kaçtı.[3] İmparator Pei Ju’yu Xiang Hanım’ın güvendiği hizmetlilerle Yeşim Kapı’daki Jinchang kasabasına gönderdi. Hanımın habercisi Heshana’yı içeri girmeye ikna etti.[3] İmparator Pei Ju’yu samur bir kürk ve batının hazineleriyle ödüllendirdi.[1] Biyografi, Pei Ju’nun Şegui’yi gizlice Chuluo’ya karşı çıkarma hilesini bildirmiş olduğunu ekler. Hikâye için Göktürkler bölümüne başvurur.[1] Sıra Heshana Kağan’ın Düşüşü maddesinde anlatılır.

İmparator Heshana’nın takipçilerini ayrı tuttu. Zayıf olanlardan on binden fazlasını Heshana’nın kardeşinin yönetiminde Huining’e yerleştirdi.[3] 613’te Yang Xuangan’ın ayaklanması bastırıldıktan sonra imparator Pei Ju’yu Long dağlarının batısındaki toprakları yatıştırmaya gönderdi.[19] Huining’e gitti ve Heshana’nın halkına baktı. Heshana’nın kardeşi Que Dadu Şad’ı Tuyuhun’a baskına gönderdi. İmparator Pei Ju’yu bunun için zengin ödüllendirdi.[19]

Yami ve Goguryeo

İmparator 607’de Yami’nin kampını ziyaret ettiğinde, Yami’ye gizlice gelmiş bir Goguryeo elçisi ona sunuldu.[20] Pei Ju imparatora Goguryeo’nun bir zamanlar Çin toprağı olduğunu söyledi. Elçisi, dedi, bir devletin tümünün Yami ile birlikte boyun eğdiğini görmüştü ve kral korkutularak saraya getirilebilirdi.[1] Kral reddederse imparator Göktürkleri onun üzerine yürütmeliydi.[1] İmparator razı oldu. Goguryeo kralı Gao Yuan itaat etmeyince Liaodong seferlerinin planı başladı.[1] Ziyaret Yangdi’nin Yami Kağan’ı Ziyareti maddesinde, öbür taraf Goguryeo maddesinde anlatılır.

Pei Ju orduyu art arda iki yıl Liaodong’a kadar izledi. Savaş bakanlığının yardımcısı Husi Zheng Goguryeo’ya kaçınca imparator Pei Ju’ya askerî işlerin de başında durmasını emretti.[1] Liaodong seferleri için youguanglu daifu’ya terfi etti.[1]

Shibi Kağan

614’te Pei Ju orduyu Huaiyuan garnizonuna kadar izledi. Kuzey halklarının askerî işlerinin başına getirildi.[19] Shibi Kağan’ın takipçilerinin büyüdüğünü gördü. Bölmeyi önerdi.[1] İmparatorluk klanından bir kadın Shibi’nin küçük kardeşi Chiji Şad ile evlenecekti. Chiji de Güney Kağan yapılacaktı.[1] Chiji kabul etmeye cesaret edemedi. Shibi bunu duyunca Sui’ye kızmaya başladı.[1] Unvan Batı ve Güney Kağanları maddesinde açıklanır.

Pei Ju sonra ikinci bir yol denedi.[1] İmparatora Göktürklerin yaradılışları gereği basit ve birbirine karşı kolay kışkırtılır olduğunu söyledi. Sorun, aralarındaki çok sayıda hu’dan çıkıyordu, bunların hepsi de kurnazdı.[1] Bazı araştırmacılar bu hu’ları Moğol Platosu’nda çok sayıda yaşayan Soğdlu tüccarlar sayar.[21] Bunların en entrikacısı ve Shibi’nin kayırdığı Shishu Huxi’yi adlandırdı. Onu dışarı çekip öldürmek için izin istedi.[1] İmparator razı oldu. Pei Ju bir adama Shishu Huxi’ye, imparatorun Mayi’da kıymetli mallar çıkardığını ve sınır halklarıyla ticaret yapmak istediğini söyletti. Adam, kim önce gelirse en iyisini alacağını da ekledi.[1] Shishu Huxi açgözlü ve kolay güvenen biriydi. Shibi’ye söylemeden sürülerini hızla oraya sürdü.[1] Shi soyadı, Semerkant’ın güneybatısındaki Keş’e işaret eder.[21] Bazı araştırmacılar yanında götürdüğü boyu bir Soğd yerleşimi, Shibi’nin izni olmadan ayrılmasını ise bu tür yerleşimlerin kağanın altında kendi başlarına hareket ettiğinin işareti sayar.[22] Pei Ju’nun askerleri, bir modern anlatımın Shanxi’deki Shuoxian ile özdeşleştirdiği Mayi’nın altında bekliyordu.[23] Askerler Shishu Huxi’yi içeri çekip öldürdü.[1][23] Bir ferman Shibi’ye Sui’nin kağanına isyan etmiş bir adamı öldürdüğünü bildirdi.[1] Shibi gerçeği biliyordu. Saraya gelmeyi bıraktı.[1] Öldürme Shishu Huxi’nin Öldürülmesi maddesinde anlatılır.

615’te Shibi imparatoru Yanmen’de kuşattı.[1] Bir modern anlatım, Sui Shu’nun saldırı için bir neden vermediğini belirtir ve saldırının nedeni olarak Shishu Huxi’nin öldürülmesini sayar.[23] Bir ferman Pei Ju’ya ve Yu Shiji’ye imparator çağırdığında hazır olmak için her gece saray salonunda uyumalarını emretti.[1] Zizhi tongjian Pei Ju’nun Shibi’ye karşı entrikalarını kuşatmanın arka planı olarak anlatır. Kuşatma sekizinci ayda başladı.[24] Kuşatma Yanmen kuşatması maddesinde anlatılır. Kuşatma kaldırıldıktan sonra Şegui yeğenini batılı hu’larla birlikte haraç getirmeye gönderdi. İmparator Pei Ju’ya onları bir ziyafette kabul ettirdi.[1]

Bu planların her biri, kağanın kendi ülkesinden bir adam üzerinden yürüdü: Heshana’ya karşı Şegui, Shibi’ye karşı Chiji ve Shishu Huxi.

Sui’nin sonu ve Tang yılları

Sui’nin son yıllarında saray Jiangdu’daydı ve her yerde isyancılar ayaklanıyordu. Pei Ju düzensizlikten söz edince imparator öfkelendi.[1] 617’de imparatoru Jiangdu’ya izlemiş xiaoguo muhafızları kaçmaya başladı. İmparator Pei Ju’ya ne yapılacağını sordu.[25] Pei Ju karısız adamların kalmayacağını söyledi. Askerlerin Jiangdu’da evlenmesine izin vermeyi önerdi.[26] İmparator çok sevindi. Pei Ju bölgenin dullarını ve evlenmemiş kızlarını saray dairelerinde topladı. Subayların ve askerlerin seçmesine izin verdi.[1] Taiyuan’da ayaklanmış ordu geçide girince imparator Yu Shiji’yi Pei Ju’dan öğüt istemeye gönderdi. Pei Ju başkente erken dönmeyi öğütledi.[1]

618’de Yuwen Huaji imparatoru öldürdü.[27] İsyancılar Pei Ju’yu mahallesinin kapısında karşıladı. Atının dizginini tutup onu Meng Jing’e götürdüler. Hepsi ise bu işin “Sarı Kapı’nın Pei’si”ni ilgilendirmediğini söyledi.[1] Zizhi tongjian nedeni verir. Pei Ju bir ayaklanmanın geleceğini bilmişti. Hizmetkârlara bile iyi davranmıştı.[27] Huaji geldiğinde Pei Ju ona eğildi. Huaji onu rahatlattı.[1] Saray protokolünü hazırlamaya yardım etti. Huaji ile Hebei’ye gitti.[1] Huaji imparatorluk unvanını alınca Pei Ju’yu Devlet İşleri Dairesi’nin sağ yardımcı müdürü yaptı. Onu Cai dükü de yaptı.[28]

Dou Jiande, Huaji’nin 619’daki yenilgisinden sonra Pei Ju’yu esir aldı. Ona cömert davrandı.[29] Dou eşkıya çetelerinden yükselmişti ve sarayında hiçbir tören yoktu. Pei Ju saray törenlerini hazırladı.[1] Zizhi tongjian yasaları ekler.[30] 621’de Dou Jiande yenildi. Generalleri kimi izleyeceklerini bilmedi.[31] Pei Ju, Wei Zheng ve Li Gongyan ile birlikte Cao Dan’ı ve sekiz mührü Tang’a teslim etti. Onlarla birlikte dağların doğusundaki toprak da Tang’a geçti.[1] Zizhi tongjian’da komutan Qi Shanxing generalleri teslim olmaya ikna eder. Pei Ju ile Cao Dan memurları, Dou’nun karısı ve sekiz mührle birlikte Tang’a götürür.[32] Bu pasajdaki Wei Zheng, biyografilerinin 636’da sunulduğu Sui Shu’nun ilk adı geçen yazarının adını taşır.[1] Tang, Pei Ju’yu veliahdın hanesinde sol shuzi, sonra zhanshi, sonra Gelir Bakanlığı bakanı yaptı.[1]

Tang sarayındaki iki öğüdü Göktürklere değer.[33] 625’te Tong Yabgu bir Tang prensesi istedi. Gaozu Pei Ju’ya ne yapılacağını sordu.[34] Pei Ju kuzeyin baskıncılarının güçlü olduğunu cevapladı. Devletin uzağı dost edinip yakına saldırması gerektiğini söyledi. Metinlerin Jieli dediği İlig Kağan’ı sindirmek için evlilik verilmeliydi. Birkaç yıl sonra, dedi, saray yeniden düşünebilirdi.[34] Başka bir anlatım, uzağı dost edinip yakına saldırmak diye özetlenen bu siyasetin sahibi olarak Pei Ju’nun yanında Feng Lun’u da anar.[35] Gaozu bunun üzerine evliliği Tong Yabgu’ya vaat etti. Ama İlig tam o sırada saldırdı ve batıya giden yolu kesti, evlilik gerçekleşmedi.[36] Tongdian aynı sözleri Feng Deyi’ye verir.[37] Evlilik Tong Yabgu maddesinde anlatılır. Aynı yıl Pei Ju, o zaman shizhong, Gaozu’nun önünde Liaodong’un Jizi’nin toprağı ve bir Han idari bölgesi olduğunu savundu.[38] Liaodong’un bağlılık borcu olmayan bir devlet olarak durmasına izin verilemezdi, dedi. Goguryeo’ya eşit gibi davranmak, dedi, dört barbarın Çin’i küçümsemesine yol açardı.[38] Gaozu konuyu bıraktı.[38] Argüman, Yangdi’ye 607’de verdiğinin tekrarıdır.[39]

626’da Gaozu onu Doğu Saray’a, oradaki subaylara ve askerlere dağılmalarını söylemeye gönderdi.[40] O yılın ilerisinde Gelir Bakanlığı bakanı olarak Göktürklerin yıktığı her haneye bir top ipek armağan edilmesini istedi.[41] Taizong aynısını büyük ya da küçük her haneye vermeyi reddetti. Kişi başına emretti.[41] Aynı yıl Taizong rüşvet alan memurlardan rahatsızdı. Bir kapı kâtibine bir top ipek teklif ettirdi. Kâtip aldı.[41] Taizong kâtibi ölüme mahkûm etmek istedi. Pei Ju, bir adamın önüne rüşvet koyup sonra onu cezalandırmanın, onu suça düşürmek için tuzak kurmak olduğuna itiraz etti.[41] Taizong memnun oldu. Beşinci rütbe ve üstündeki memurlara, Pei Ju’nun makamında sözünde durduğunu ve yüzüne karşı razı olmadığını söyledi.[41] Tarihli kaynaklar ne ölüm yılını ne de ölüm biçimini verir.

Ad ve unvanlar

Sui Shu adını 裴矩 yazar. Çağ adını 弘大 olarak verir.[1] Batı Bölgeleri bölümü ona Lingnan’da kazandığı unvandan ötürü Wenxi Dükü, 聞喜公, der.[11] Yuwen Huaji’nin altında Cai Dükü, 蔡國公, idi.[1] Çin tarihleri ona makamıyla da seslenir. Huaji’nin adamları, Yangdi’nin altında tuttuğu huangmen shilang makamından ötürü “Sarı Kapı’nın Pei’si”nden, 裴黃門, söz eder.[1]

Değerlendirme

Sui Shu onun çalışkanlığını över. Devlet hizmetinde yılmazdı. Sabah akşam görev başındaydı. Metin eskilerin arasında onun gibi az kişi bulur.[1] Hükümette ve düzensizliğin ortasında geçen birçok yıl boyunca dürüstlükte ve ihtiyatta hiç eksik kalmadı.[1] Metin, sivil ve askerî memurların rüşvetle tanındığı bir sarayda onun tek başına olağan kurala bağlı kaldığını kaydeder. Onda yolsuzluk lekesi yoktu.[1] Onu ayrıca suçlar. İmparatorun isteklerini sezdi. Zamanla birlikte yön değiştirdi.[1] Gaochang saraya geldi. Yiwu toprak verdi. Qiemo’da tahıl depolandı. Bir ordu Yeşim Kapı’dan yürüdü. Geçidin batısındaki ülke de, der Sui Shu, büyük bölümüyle Pei Ju yüzünden karıştı.[1] Batı Bölgeleri bölümü aynı suçlamayla biter. Pei Ju imparatorun yüreğini oynatmak için Xiyu tuji’yi sundu. Bunun sonucunda imparator kendisi Yeşim Kapı’dan çıkıp Yiwu ile Qiemo’yu kurdu.[11] Geçitten çöle kadar bölge karışıklık içindeydi. Halk yaşayamıyordu.[11]

Zizhi tongjian suçu paylaşır. Onu, imparatorun dalkavukluğu için sevdiği saray gözdeleri arasında sayar.[17] Batı siyasetinin Çin devletini düşene kadar yıprattığını söyler. Hepsi, der, Pei Ju’nun ısrarından geldi.[12] Taizong’un rüşvet sınavı hikâyesinden sonra Sima Guang, Pei Ju’nun Sui altında dalkavuk ve Tang altında sadık olduğunu belirtir.[41] Adam değişmemişti, der. Bir hükümdarın kusurlarını duymaktan hoşlanmadığı yerde sadakat dalkavukluğa döner. Açık sözü sevdiği yerde dalkavukluk sadakate döner.[41]

Eserinden geriye kalan 607 önsözüdür. Bu önsöz Batı Bölgeleri’ni Dunhuang’dan çıkan üç yol olarak yazdı. Göktürkler ile Tuyuhun’u onların karşısına dikilen güçler olarak adlandırdı.[1] Heshana’ya karşı planı batı Göktürklerini böldü. Shibi’ye karşı entrikalarını Shibi’nin saraya gelmeyi reddetmesi ve Yanmen kuşatması izledi.[42]

Notlar

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu cv cw cx cy cz da db dc dd de df Sui Shu (Book of Sui), juan 67
  2. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 180
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Sui Shu (Book of Sui), juan 84
  4. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 192
  5. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 177
  6. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 177
  7. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 178
  8. ^ a b Yavuz 2025, p. 333
  9. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 178
  10. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 179
  11. ^ a b c d e f g h i Sui Shu (Book of Sui), juan 83
  12. ^ a b c d Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 180
  13. ^ Herrmann 1925, p. 571
  14. ^ Herrmann 1925, p. 580
  15. ^ a b c d Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 181
  16. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 180; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 181
  17. ^ a b Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 181
  18. ^ a b Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 181
  19. ^ a b c Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 182
  20. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 180
  21. ^ a b Mori 1983, p. 348
  22. ^ Mori 1983, p. 348–349
  23. ^ a b c Jagchid 1989, p. 41
  24. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 182
  25. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 184
  26. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 184
  27. ^ a b Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 185
  28. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 185
  29. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 187
  30. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 187
  31. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 189
  32. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 189
  33. ^ Tang Huiyao (Institutional History of the Tang), juan 94; Cefu yuangui, juan 990
  34. ^ a b Tang Huiyao (Institutional History of the Tang), juan 94; Cefu yuangui, juan 978; Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 191
  35. ^ Jagchid 1989, p. 151–152
  36. ^ Jagchid 1989, p. 152
  37. ^ Tongdian, juan 199
  38. ^ a b c Cefu yuangui, juan 990
  39. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 67; Cefu yuangui, juan 990
  40. ^ Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 191
  41. ^ a b c d e f g Zizhi tongjian (Comprehensive Mirror in Aid of Governance), juan 192
  42. ^ Sui Shu (Book of Sui), juan 84; Sui Shu (Book of Sui), juan 67

Kaynaklar

Literatür

  • Albert Herrmann, Die Hephthaliten und ihre Beziehungen zu China (1925)
  • Emre-E. Yavuz, The Gokturk Empire: 2nd Edition (2025)
  • Sechin Jagchid; Van Jay Symons, Peace, War, and Trade Along the Great Wall. Nomadic-Chinese Interaction through Two Millennia (1989)
  • Masao Mori (護雅夫), Soğdluların Orta-Asya'daki Faaliyetleri (1983)

İlgili maddeler

Buraya bağlantı verenler19

Kişiler
Chiji Shad · Duliu · Heshana Khan · Lady Xiang · Que Dadu Shad · Shegui Khan · Wei Jie · Yiwu Tudun Shad
Devletler
Sui
Muharebeler ve olaylar
Assembly at Mount Yanzhi (609) · Death of Princess Dayi · Embassy of Cui Junsu (608) · Fall of Heshana Khan (611) · Murder of Shishu Huxi · Yangdi's Visit to Yami Khan (607)
Yerler
Yiwu
Kurumlar ve Unvanlar
Border Markets · The Economy of the Steppe Empires · Trade Routes of the Steppe

Bu maddeyi kaynak göster

Yavuz, Emre-E. “Pei Ju.” Turkic Atlas, revised 8 November 2026. https://turkicatlas.org/persons/pei-ju/

Son güncelleme: 8 Kasım 2026